پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

تعهد کارکردهای دولت رفاه و دولت اسلامی در زمینه حقوق اجتماعی و اقتصادی شهروندی در ایران و امریکا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران.
2 گروه حقوق، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران
10.22034/jhsrj.2026.2089867.1079
چکیده
زمینه و هدف: این پژوهش به بررسی کارکردهای دولت اسلامی و دولت رفاه در زمینه حقوق اجتماعی و اقتصادی شهروندی در ایران و ایالات‌متحده پرداخته است. هدف اصلی پژوهش، مقایسه و تحلیل این دو مدل حکومتی از نظر تأمین حقوق اقتصادی و اجتماعی شهروندان و نحوه تحقق عدالت اقتصادی در دولت رفاه و دولت اسلامی است.
مواد و روش ­ها: مقاله از نوع کیفی و روش آن مقایسه­ای است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله، اصول اخلاقی از جمله امانت‌داری و ارجاع‌دهی رعایت شده است.
یافته­ ها: دولت اسلامی حقوق اقتصادی و اجتماعی را در پیوند با عدالت، کرامت انسانی و نیازهای مادی و معنوی انسان دنبال می‌کند و سازوکارهایی مانند خمس، زکات و حمایت از نیازمندان را در کنار وظایف قانونی دولت به کار می‌گیرد. در مقابل، دولت رفاه آمریکا عمدتاً از طریق نظام تأمین اجتماعی، بیمه‌ها، خدمات عمومی و سیاست‌های حمایتی به دنبال کاهش فقر و ایجاد فرصت‌های برابر است؛ هرچند ساختار فدرالی و تحولات سیاسی و اقتصادی، دامنه این حمایت‌ها را محدود کرده است.
نتیجه­: دولت اسلامی و دولت رفاه آمریکا در هدف کلی حمایت از حقوق اقتصادی و اجتماعی شهروندان اشتراک دارند، اما دولت اسلامی این حقوق را در چارچوب عدالت دینی، اخلاقی و معنوی و دولت رفاه آمریکا عمدتاً در چارچوب سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و توزیعی دنبال می‌کند.
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی
- نهج­البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم، انتشارات مشهور، 1379.
- اخترشهر، على، درآمدى بر اندیشه سیاسى امام خمینى قدس سره، قم، یاد اندیشه، 1383.
- آفتاب محمدرضا و عباسی، بیژن، مفهوم حقوقی تبعیض مثبت در نظام حقوق بشر، پایان‌نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1393.
- برزنجه­عطری، سید رحمت­الله و خسروی، ملک‏تاج، «تأثیر سیاست‌گذاری عمومی از منظر رفاه عمومی بر توسعه اجتماعی سیاسی (مطالعه موردی کردستان)»، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره چهل­وچهارم، 1398.
- طباطبایی­مؤتمنی، منوچهر، آزادی­های عمومی و حقوق بشر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1393.
- فالکس، کیث، شهروندی، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران، نشر کویر، 1390.
- ماهر، حسین، نقد و بررسی اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، انجمن خدمات اسلامی، 1358.
- محبوبی شریعت پناهی؛ نسیم السادات، رکن‌آبادی افتخاری، عبدالرضا؛ فرجی‌ها، محمد و فلاحتی، لیلا، «تحلیل محتوایی حقوق شهروندی اجتماعی زنان در برنامه­های پنج‌ساله توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جمهوری اسلامی-ایران»، فصلنامه پژوهشنامه زنان، سال دهم، شماره دوم، 1398.
- محقق داماد، سید مصطفی، حقوق بشردوستانه بین‌المللی؛رهیافت اسلامی، تهران، مرکز نشر علوم انسانی، 1383.
- محمدی­گرگانی، محمد، جستاری بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی، 1393.
- مصباح­یزدی، محمدتقی (1386)، نگاهی گذرا به نظریه ولایت‌فقیه، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- مصباح­یزدی، محمدتقی، بحثی کوتاه درباره حکومت اسلامی و ولایت فقیه، تهران، چاپ و نشر بین­الملل، 1399.
- موسایی، میثم و شیرعلی، اسماعیل، «تحلیل اندیشه­های اقتصادی-اجتماعی شهید صدر»، فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی، شماره چهاردهم،  1395.
- موسوی خمینی، روح­الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1378.
- نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، جلد یازدهم، بیروت، موسسه آل­البیت لاحیاء التراث، 1408.
- یزدی، محمد، قانون اساسی برای همه، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1375.
   
ب. منابع لاتین
- Alexander, M & West, C, The New Jim Crow: Mass Incarceration in the Age of Colorblindness, New York, The New Press, 2012.
- Chemerinsky, E, Constitutional Law: Principles and Policies (6th ed.), New York, Wolters Kluwer, 2019.
- Hacker, J. S, The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream, New York, Oxford University Press, 2006.
- Hemerjick, A. C, Two or Three Waves of Welfare State Transformation? in N. Morel, B. Palier and J. Palme (Eds.), Toward a Social Investment Welfare State? Ideas Politics and Challenges. Bristol, The Policy Press, 2012.
- Nash, K, Contemporary Sociology; Globalization Politics, Power (2nd ed.), Chichester, Oxford, Blackwell, 2010.
- Morel, N; Palier, B & Palme, J, Beyond Welfare State as We Knew it?, in N. Morel; B. Palier & J. Palme (Eds.), Toward A Social Invest ment Welfare State? Ideas Politics and Challenges (pp. 1-30), Bristol, Policy Press.
- Orend, B, Justifying Socioeconomic Rights. In R. E, Howard-Hassmann and C. E, Welch, Jr (Eds.), Economic Rights in Canada and the United States (pp. 25-40), Philadelphia, University of Pennsylvania Press, 2006.
- Quadagno, J, The Color of Welfare: How Racism Undermined the War on Poverty, New York, Oxford University Press, 1994.
- Rawls, J, A Theory of Justice, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971.
- Skocpol, T, Protecting Soldiers and Mothers: The Political Origins of Social Policy in the United States, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1995.
- Stiglitz, J. E, The Welfare State in the Twentyfirst-Century, Roosevelt Institute, Vol. 1, No. 3, 2017.
- Tanner, M. D, The American Welfare State How We Spend Nearly $1 Trillion a Year Fighting Poverty—and Fail, Policy Analysis No. 694. Washington, DC, Institute, 2012.
- Taylor-Gooby, P, (2011), “Opportunity and Solidarity”, Journal of Social Policy, Vol. 40, No. 3, 2011.
- Walzer, M, Spheres of Justice: A Defense of Pluralism and Equality. New York, Basic Books, 1983.
- Wronka, J, Human Rights and Social Policy in the 21st Century: A History of the Idea of Human  Rights and  Comparison of the United Nations Universal Declaration of Human Rights with United States Federal and State Constitutions, Lanham, MD: University Press of America, 1998.