پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

توسعه معلق و چالش‌های نهادسازی حقوق بشری در ایران: واکاوی گذار از فرهنگ سیاسی به نهادهای مدنی (14001368)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای گروه علوم سیاسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
3 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین علل «توسعه معلق» و تحلیل چرایی نهادینه‌نشدن حقوق بشر در ایران، نقش تعامل میان فرهنگ سیاسی، ظرفیت نهادی و محیط بین‌المللی را در فاصله زمانی ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۰ بررسی می‌کند. این پژوهش می‌کوشد تبیین کند که چرا با وجود گسترش ارزش‌های مشارکتی و حق‌محور، نهادهای حقوق بشری و مدنی متناسب با این تحولات شکل نگرفته و تثبیت نشده‌اند.
مواد و روش ­ها: این پژوهش با رویکرد کیفی، به شیوه توصیفی تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد، کتاب‌ها و مقالات علمی انجام شده است. تحلیل داده‌ها بر اساس یک مدل سه‌متغیره شامل فرهنگ سیاسی، ظرفیت نهادی و محیط بین‌المللی صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمامی مراحل پژوهش، اصول اخلاق پژوهش شامل اصالت متون، امانت‌داری علمی، صداقت در تحلیل، استناددهی دقیق به منابع و رعایت حقوق مالکیت فکری نویسندگان رعایت شده است.
یافته­ ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گسترش ارزش‌های مشارکتی و افزایش مطالبات اجتماعی برای شفافیت، پاسخگویی و حقوق مدنی، به دلیل ضعف نهادهای واسط، محدودیت‌های ساختاری، ناپایداری اصلاحات و فشارهای بین‌المللی، به نهادسازی پایدار حقوق بشری منجر نشده است. از این‌رو، شکاف میان تحولات فرهنگی و ظرفیت نهادی، مهم‌ترین عامل تداوم وضعیت «توسعه معلق» در ایران به­شمار می‌رود.
نتیجه­: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نهادسازی حقوق بشری مستلزم هم‌افزایی میان فرهنگ سیاسی، نهادهای کارآمد و محیط بین‌المللی مساعد است و ناهماهنگی این عوامل، تداوم وضعیت «توسعه معلق» در ایران را رقم زده است. از این‌رو، تقویت نهادهای مدنی، ارتقاء ظرفیت حکمرانی و کاهش موانع ساختاری و بین‌المللی، پیش‌شرط تحقق توسعه سیاسی و نهادسازی پایدار حقوق بشری است.
کلیدواژه‌ها

منابع
     الف. منابع فارسی
- آزاد ارمکی، تقی و غفاری، غلامرضا، جامعه‌شناسی نسلی در ایران. تهران، پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، ۱۳۸۳.
- بشیریه، حسین، موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران، گام نو، ۱۳۸۰.
- بشیریه، حسین، دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران: دوره جمهوری اسلامی، تهران، نگاه معاصر، 1403.
- تاجیک، محمدرضا، جامعه امن در گفتمان خاتمی، تهران، نی، ۱۳۷۹.
- جلایی‌پور، حمیدرضا، جامعه‌شناسی ایران: جامعه کژمدرن. تهران، علم، ۱۳۹۲.
- رنانی محسن و مؤیدی‌فر رزیتا، چرخه‌های افول اخلاق و اقتصاد: سرمایه اجتماعی و توسعه در ایران، تهران، طرح نقد، ۱۳۹۰.
- سریع‌القلم، محمود، عقلانیت و توسعه‌یافتگی ایران، تهران، مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، ۱۳۸۴.
- فروزش، مهدی، تا توسعه، تهران، کاشف، ۱398.
- قاضی‌مرادی، حسن، در فضیلت مدنیت: نگاهی به نامدنیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران، تهران، اختران، 1400.
- کاتوزیان، محمدعلی همایون، اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی (ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی)، تهران، نشر مرکز، ۱۳۷۲.
- موثقی، سید احمد، نوسازی و اصلاحات در ایران، تهران، نشر قومس، ۱۳۸۵.
- هابرماس، یورگن، دگرگونی ساختاری حوزه عمومی: کاوشی در باب یک رده از جامعه بورژوایی (ترجمه حسین بشیریه)، تهران، نشر نی، ۱۳۸۴.
     ب. منابع لاتین
- Almond, G. A & Verba, S, The Civic Culture: Political Attitudes and Democracy in Five Nations, Princeton University Press, 1963.
- Acemoglu, D & Robinson, J. A, Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty, Crown Busines, 2012.
- Ansari, A. M, Confronting Iran: The Failure of American Foreign Policy and the Next Great Crisis in the Middle East, Basic Books, 2007.
- Chubin, S, The Politics of Iran’s Nuclear Program, Carnegie Endowment for International Peace, 2010.
- Diamond, L, Developing Democracy: Toward Consolidation, Johns Hopkins University Press, 1999.
- Fukuyama, F, The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution, Farrar, Straus and Giroux, 2011.
- Huntington, S. P, Political Order in Changing Societies, Yale University Press, 1968.
- Inglehart, R & Welzel, C, Modernization, Cultural Change, and Democracy: The Human Development Sequence, Cambridge University Press, 2005.
- Kamrava, M, Righteous Politics: Power and Resilience in Iran, Cambridge University Press, 2023.
- Keohane, R. O, After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy, Princeton University Press, 1984.
- Levitsky, S & Way, L. A, Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes After the Cold War, Cambridge University Press, 2010.
- Mahoney, J & Rueschemeyer, D (Eds.), Comparative Historical Analysis in the Social Sciences, Cambridge University Press, 2003.
- North, D. C, Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, 1990.
- O’Donnell, G; Schmitter, P. C & Whitehead, L (Eds.), Transitions from Authoritarian Rule: Prospects for Democracy, Johns Hopkins University Press, 1986.
- Peksen, D, Better or worse? The Effect of Economic Sanctions on Human Rghts, Journal of Peace Research, Vol. 46, No. 1, 2009.
- Putnam, R. D; Leonardi, R & Nanetti, R. Y, Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy, Princeton University Press, 1993.
- Risse, T; Ropp, S. C & Sikkink, K (Eds.), The Persistent Power of Human Rights: From Commitment to Compliance, Cambridge University Press, 2013.
- Sen, A, Development as Freedom, Oxford University Press, 1999.
- Tilly, C, Democracy, Cambridge, University Press, 2007.