زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین علل «توسعه معلق» و تحلیل چرایی نهادینه‌نشدن حقوق بشر در ایران، نقش تعامل میان فرهنگ سیاسی، ظرفیت نهادی و محیط بین‌المللی را در فاصله زمانی ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۰ بررسی می‌کند. این پژوهش می‌کوشد تبیین کند که چرا با وجود گسترش ارزش‌های مشارکتی و حق‌محور، نهادهای حقوق بشری و مدنی متناسب با این تحولات شکل نگرفته و تثبیت نشده‌اند.

این پژوهش با رویکرد کیفی، به شیوه توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد، کتاب‌ها و مقالات علمی انجام شده است. تحلیل داده‌ها بر اساس یک مدل سه‌متغیره شامل فرهنگ سیاسی، ظرفیت نهادی و محیط بین‌المللی صورت گرفته است.

در تمامی مراحل پژوهش، اصول اخلاق پژوهش شامل اصالت متون، امانت‌داری علمی، صداقت در تحلیل، استناددهی دقیق به منابع و رعایت حقوق مالکیت فکری نویسندگان رعایت شده است.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گسترش ارزش‌های مشارکتی و افزایش مطالبات اجتماعی برای شفافیت، پاسخگویی و حقوق مدنی، به دلیل ضعف نهادهای واسط، محدودیت‌های ساختاری، ناپایداری اصلاحات و فشارهای بین‌المللی، به نهادسازی پایدار حقوق بشری منجر نشده است. ازاین‌رو، شکاف میان تحولات فرهنگی و ظرفیت نهادی، مهم‌ترین عامل تداوم وضعیت «توسعه معلق» در ایران به شمار می‌رود.

نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نهادسازی حقوق بشری مستلزم هم‌افزایی میان فرهنگ سیاسی، نهادهای کارآمد و محیط بین‌المللی مساعد است و ناهماهنگی این عوامل، تداوم وضعیت «توسعه معلق» در ایران را رقم زده است. ازاین‌رو، تقویت نهادهای مدنی، ارتقای ظرفیت حکمرانی و کاهش موانع ساختاری و بین‌المللی، پیش‌شرط تحقق توسعه سیاسی و نهادسازی پایدار حقوق بشری است.