پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در حل اختلافات اداری با بررسی روش­های جایگزین و امکان‌سنجی توسعه کارکردها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
10.22034/jhsrj.2026.2085870.1060
چکیده
زمینه و هدف: اختلافات اداری چالش رایج در محیط‌های سازمانی، نهادها و ادارات محسوب می­شوند. در سال‌های اخیر، استفاده از روش‌های جایگزین حل اختلافات (ADR)، به‌ویژه از طریق نهادهای مردم‌نهاد، به‌عنوان یک راه‌حل مؤثر برای کاهش تنش‌ها و تسهیل فرآیند حل اختلافات در سازمان‌ها مطرح شده است که محور بحث حاضر می­باشد.
مواد و روش­ ها: تحقیق حاضر از نوع نظری و روش مقاله حاضر توصیفی-تحلیلی است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله حاضر، اصول نگارش مقاله به لحاظ علمی و اخلاقی رعایت شده است.
یافته­ ها: مصالحه، داوری و هیأت عالی حل اختلافات سازوکارهای مناسبی برای استفاده از نقش سازمان­های مردمی در حل اختلافات مردمی است. در کنار آن، هیأت حل اختلافات منبعث از دستورالعمل قراردادی وزارت نفت و داوری که برگرفته از قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 1372 است، قابل‌توجه هستند.
نتیجه­: دستورالعمل‌های مربوط به حل اختلافات قراردادی وزارت نفت، استفاده از روش‌های مصالحه‌ای و داوری در حل اختلافات اداری را پذیرفته است. مواد 9، 12 و 17 قانون رسیدگی به تخلفات اداری نیز به‌طور غیرمستقیم ابزارهایی برای ایجاد فرصت‌های مصالحه در سازمان‌های دولتی فراهم می‌آورد. همچنین آیین‌نامه تشکل‌های مردم‌نهاد مصوب 1395 نیز بخش دیگری از رویکرد مردمی نسبت به حل اختلافات به شیوه غیردولتی است.
کلیدواژه‌ها

- تنگستانی، قاسم، «حل­وفصل اجباری اختلافات از طریق غیر قضایی»، فصلنامه تعالی حقوق، شماره سوم، 1398.
- جعفری، سید اصغر؛ زاهدی، محمدرضا و محمدی، رامین، «آسیب‌شناسی فرایند رسیدگی به تخلفات اداری در آیین‌نامه اجرایی قانون رسیدگی به تخلفات اداری»، فصلنامه حقوق اداری،  دوره بیست­وششم، شماره هشتم: 1400.
- سوادکوهی، سام، «تولد دواری اجباری یا مرحله‌ای از دادرسی؟ نگرشی به هیأت داوری و شورای حل اختلاف در قانون برنامه سوم توسعه»، ماهنامه دادرسی، سال چهارم، شماره بیست­ودوم، 1379.
- سیف‌اللهی، آرمان و جم، فرهاد، روش‌های غیر قضایی حل‌وفصل اختلافات اداری، تهران: انتشارات خرسندی، 1389.
- صادقی‌مقدم، محمدحسن و میرزاده کوهشاهی، نادر، «نظارت‌پذیری هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری»، فصلنامه حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره چهارم، شماره چهلم، 1389.
- ضیایی بیگدلی، محمدرضا، حقوق بین­الملل عمومی، تهران: انتشارات گنج دانش، 1390.
- مبارکی، مصطفی؛ عمادزاده، محمدکاظم و مسعود، غلامحسین، «شیوه‌های غیر ترافعی حل اختلاف اداری در نظام‌های حقوقی معاصر»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره چهل­ونهم، شماره اول، 1398.
- میرعباسی، باقر و سادات میدانی، حسین، دیوان بین­المللی دادگستری، نشر جنگل، 1384.
- ناصری، ناهید؛ سلیمی، صادق و شام­بیاتی، هوشنگ، «نقش سازمان­های غیر دولتی مبارزه با فساد در پیشگیری از فساد در ایران»، مجله پژوهش­های حقوق جزا و جرم­شناسی، دوره نهم، شماره هفدهم، 1400.
- نیکبخت، حمیدرضا و ادیب، علی‌اکبر، «اصلاحگری و میانجی‌گری به عنوان جایگزین روش‌های سنتی حل اختلافات مدنی-تجاری (امکان به‌کارگیری آنها در صنعت نفت)»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره هفتادوهشتم، 1395.
- والاس، ربکا، حقوق بین­الملل، ترجمه سید قاسم زمانی و مهناز بهرام­لو، تهران: نشر شهر دانش، 1390.
     منابع لاتین
- Katz, L. V, “Compulsory Alternative Dispute Resolution and Voluntarism: Two-Headed Monster or Two Sides of the Coin”, Journal of Dispute Resolution, Vol. 3, No. 1. 1993
- Ojelabi, L.A , Improving Access to Justice Through Alternative Dispute Resolution: The Role of Community Legal Centres in Victoria, Australian Centre for Justice Innovation. 2010.
- Ryan, Erin, “ADR, the Judiciary and Justice: Coming to Terms with the Alternatives”, Harvard Law Review, Vol. 113: 1752. 2000.
- Spencer, D, “Mandatory Mediation Litigation Begins in NSW”, ADR Bulletin, Vol. 4, No. 4. 2001.
- Wendy, L. “building community capac ity, resources for community learning & de velopment ”, practice complied by the Scot tish community, development centre for learning connections the Scottish govern ment Edinburgh, 2007.
 
 
دوره 3، شماره 2 - شماره پیاپی 8
پژوهش های فقهی حقوق بشر
تابستان 1405
صفحه 144-158