پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

رویکردی انتقادی به سیاست جنایی ایران در قبال جرایم مرتبط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، نراق، ایران.
2 استادیارگروه حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
3 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، نراق، ایران
10.22034/jhsrj.2026.2089677.1076
چکیده
زمینه و هدف: اسناد رسمی نقش بنیادینی در تضمین امنیت حقوقی، ثبات معاملات و اعتماد عمومی به نظام اداری و قضایی دارند. با این حال، افزایش جرایم مرتبط با این اسناد، از جمله جعل و استفاده از اسناد مجعول، ضرورت بازنگری در نحوه مواجهه نظام عدالت کیفری با این پدیده را دوچندان کرده است. هدف این پژوهش، بررسی انتقادی سیاست جنایی ایران در قبال جرایم مرتبط با اسناد رسمی و ارزیابی میزان انطباق آن با اصول حقوق بشر بین‌المللی است. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع قانونی، دکترین حقوقی و استانداردهای بین‌المللی انجام شده است.
مواد و روش­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ها: قانون‌گذاری کیفری در ایران توجه قابل توجهی به حمایت از اعتبار اسناد رسمی داشته و ضمانت اجراهای نسبتاً سختگیرانه‌ای پیش‌بینی کرده است. با این حال، در برخی موارد چالش‌هایی مانند عدم تناسب برخی مجازات‌ها، ابهام در برخی مقررات، و توجه محدود به رویکردهای پیشگیرانه و حقوق‌محور مشاهده می‌شود که می‌تواند با برخی اصول حقوق بشر بین‌المللی در تعارض قرار گیرد.
نتیجه­: بر اساس نتایج، اصلاح و بازنگری در برخی مقررات، تقویت سیاست‌های پیشگیرانه، و توجه بیشتر به اصول دادرسی عادلانه می‌تواند به بهبود سیاست جنایی ایران در این حوزه کمک کرده و موجب افزایش کارآمدی نظام عدالت کیفری و اعتماد عمومی شود.
کلیدواژه‌ها

     منابع فارسی
- احمدی­نیا، امراله؛ جزائری، سیدعباس؛ پورارشد، نادر، «پیشگیری نوین از جرائم ثبتی همگرا با سیاست کیفری بر اقتصاد از منظر فقه و حقوق»، مطالعات فقه اقتصادی، دورۀ چهارم، شمارۀ اول، 1401.
- پوررحیم قورقچی، مصطفی؛ امینی، منصور، «ابطال اسناد رسمی ناشی از وقوع جرایم و تخلفات و نحوه آن»، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری (دانشنامه حقوق و سیاست)، دورۀ یازدهم، شمارۀ بیست­وپنجم، 1394.
- پوررحیم قورقچی، مصطفی؛ امینی، منصور، «ابطال اسناد رسمی مالکیت معارض, نحوه و آثار آن»، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری (دانشنامه حقوق و سیاست)، دورۀ دوازدهم، شمارۀ سی­ام، 1395.
- تقی زاده، مریم؛ نوبهار، رحیم؛ غلامی دون، حسین، «مبانی ارزیابی سیاست جنایی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، دورۀ چهل­ونهم، شمارۀ دوم، 1398.
- جلالی، حمید، جرایم ثبتی، تهران، انتشارات دادگستر، 1404.
- جوانمردی، محمد؛ بهره­مند، حمید، «مواجهه با جرایم بورسی به مثابه قسمی از جرایم اقتصادی»، بورس اوراق بهادار، دورۀ سیزدهم، شمارۀ پنجاه­ویکم، 1399.
- جهانی میجانی، وحید؛ سراجی، مصطفی؛ فرخی، منصور، «آیین دادرسی هیات شبه قضایی اجرای اسناد در پرتو دادرسی منصفانه در حقوق ایران و انگلستان»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دورۀ دهم، شمارۀ سوم، 1402.   
- چقا کبودی، سعید، نگاهی به جرایم ثبتی در نظام کیفری کنونی، تهران، انتشارات قانون یار، 1402.
- حاج­صادقی، سعید؛ غلام­نیاروشن، حمیدرضا؛ داداشی، ایمان، «شناسایی و اولویت بندی شاخص­های قانون گریزی در دفاتر اسناد رسمی بر پایه روش بهترین-بدترین با تأکید بر افزایش درآمد مالیاتی»، پژوهشنامه مالیات، دورۀ بیست­ونهم، شمارۀ پنجاهم، 1400.
- حاجیانی، علی، جرائم ثبتی "اسناد و املاک" در حقوق کیفری ایران، تهران، انتشارات شروع، 1401.
- حسین عمویی، فرشید، تخلفات ثبتی در جریان ثبت املاک و مراجع رسیدگی به آن، تهران، انتشارات آوا، 1403.
- حسینی، سیدمحمد فرمندآشتیانی، یاسمن، «تاب آوری سند عادی در مقابل سند رسمی»، قانون یار، دورۀ چهارم، شمارۀ شانزدهم، 1399.
- خدابخشی، عبداله، «قابلیت استناد سند عادی در مقابل سند رسمی؛ رویه­ی قضایی و راهکارها»، تعالی حقوق، دورۀ اول، شمارۀ اول، 1397.
- خویینی، غفور؛ شفیعی فینی، حسین؛ سعیدی­کیا، محمد، «نقش تنظیم سند رسمی معاملات در سلامت اخلاقی و اجتماعی جامعه (مقاله مروری)»، اخلاق در علوم و فناوری، دورۀ سیزدهم، شمارۀ سوم، 1397.
- دولتخواه پاشاکی، پیمان، «سیاست جنایی مسئول, جرم و سیاست جنایی»، تمدن حقوقی، دورۀ پنجم، شمارۀ سیزدهم، 1401.
- رایجیان اصلی، مهرداد؛ سهامی، نعیم، «درآمدی بر "حقوق بیمه جنایی" در راستای "سیاست جنایی بیمه مدار، پژوهش­های حقوق جزا و جرم شناسی، دورۀ هفتم، شمارۀ سیزدهم، 1398.
- سادات اخوی، سیدمحسن؛ طباطبایی، سیدمرتضی، «تحلیل اعتبار مطلق اسناد رسمی در پرتو قانون احکام دائمی برنامه­های توسعه»، حقوقی دادگستری، دورۀ هشتادوسوم، شمارۀ صدوهشتم، 1398.
- شیبت­زاده، کامیار؛ ارفع­نیا، بهشید؛ رستمی، ولی، «بررسی خلاءهای قانونی در حوزه سند رسمی در ایران و پیامدهای اخلاقی آن»، اخلاق در علوم و فناوری، دورۀ هفدهم، شمارۀ سوم، 1401.
- صفرلو، محمدرضا، حقوق ثبت، تهران، انتشارات پژواک عدالت، 1402.
- طباطبائی، حصاری نسرین، «خصوصی­سازی سیستم ثبتی از طریق دفاتر اسناد رسمی»، پژوهش حقوق عمومی، دورۀ بیست­وسوم، شمارۀ هفتادودوم، 1400.
- قصری، اسداله؛ رجب­زاده اصطهباناتی، علیرضا؛  مظلوم رهنی، علیرضا، «مبانی اخلاقی جبران خسارت ناشی از اشتباه و جعل در تنظیم اسناد رسمی»، اخلاق در علوم و فناوری، دورۀ شانزدهم، شمارۀ چهارم، 1400.
- قناد، فاطمه؛ اکبری، مسعود، «امنیت­گرایی سیاست جنایی»، پژوهش حقوق کیفری، دورۀ پنجم، شمارۀ هجدهم، 1396.
- محمدی، سیدجلیل، جرایم ثبتی، تهران، انتشارات طرح نوین اندیشه، 1403.
- میرکمالی، سیدعلیرضا؛ عباس­زاده­امیرآبادی، احسان، «عنوان فارسی: نقش اسناد هویتی در پیشگیری از جرایم سازمان یافته»، آموزه­های حقوق کیفری، شمارۀ هفتم، 1393.
- وصالی­ناصح، مرتضی، «سند رسمی الکترونیک (مطالعه تطبیقی امکان صدور سند رسمی الکترونیک در حقوق ایران و آمریکا)»، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری (دانشنامه حقوق و سیاست)،  دورۀ یازدهم، شمارۀ بیست­وپنجم، 1394.
- هاشم­پور، رامین، اسناد رسمی با حق استرداد، تهران، انتشارات توازن، 1403.
- همتی، مجتبی؛ جوان، صدیقه، «چالش­ها و راهکارهای تقنینی و قضایی در ارتباط با اسناد رسمی وسایل نقلیه»، حقوق اداری، دورۀ نهم، شمارۀ بیست­ونهم)، 1400.
     منابع لاتین
- Fitz-Gerald, Ann, and others, Foundational Principles of AI Governance and Policy, London, Springer, 2026.
- Gajos, Maciej, Business, Human Rights, and the Law, International Responsibility of States and Corporations. Hague, Taylor & Francis, 2026.
- Giegerich, Thomas, The Human Right to Democracy in Multilevel Systems at a Time of Democratic Backsliding, Global, Regional and European Union Perspectives, Switzerland, Springer, 2025.
- Novakovic, Marko; and Matic-Boskovic, Marina, EU Accession and the Rule of Law, Hague, Routledge,2026.