پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

بررسی حق بر مسکن و موانع تحقق آن در حقوق ایران در پرتو معیارهای حقوق بشری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشگاه جهاد دانشگاهی، کرج، ایران
10.22034/jhsrj.2025.2051026.1003
چکیده
زمینه و هدف: حق بر مسکن نیز به­ مثابه اکثر حقوق شهروندی در ایران، با موانع و چالش ­های متعددی مواجه گردیده است که تحقق واقعی و مطلوب این حق، در گرو رفع موانع مذکور است. در پژوهش پیش رو به بررسی موانع حق بر مسکن مطلوب در ایران پرداخته شده است.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری است و ‌روش تحقیق توصیفی- تحلیلی می‏باشد. روش جمع ‏آوری اطلاعات کتاب­خانه ‏ای و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته ­ها: سرپناه و مسکن از نیازهای اساسی هر انسانی است و کیفیت زندگی بدون توجه به این نیاز معنایی نخواهد داشت. مقوله حق مسکن، با مقوله نظم عمومی، آرامش و امنیت اجتماعی پیوند می­خورد که این اصول از اصول مهم در حقوق عمومی و بشری هستند و در رأس مباحث حقوق بشری مشاهده می‌شوند.
نتیجه­: مفهوم حق مسکن علاوه بر امکان فیزیکی، کل محیط مسکونی را نیز در بر می­گیرد که شامل مؤلفه ­هایی است که توسط کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در هفت مورد تصریح شده است. اگر افراد به ­خوبی از این حق بهره ­مند باشند، تضمینی برای تداوم اصل مردم­ سالاری در جامعه است.
کلیدواژه‌ها

- ابریشمی، حمید، اقتصاد ایران، تهران، انتشارات علمی فرهنگی، 1375.
- بیات، آصف، سیاست­های خیابانی (جنبش تهیدستان در ایران)، ترجمة سید اسدالله نبوی چاشمی، تهران، شیرازه کتاب ما، 1396.
- بهرامی، یوسف؛ شاکری، ساناز، حق مسکن مناسب برای معلولین ساکن در شهرها، انتشارات آراه، 1399.
- پورمحمدی، محمدرضا، برنامه­ریزی مسکن، ویراست دوم، تهران، انتشارات سمت، 1394.
- جوان، جعفر، جمعیت ایران و بستر جغرافیایی آن، مشهد، مؤسسة چاپ و انتشار دانشگاه فردوسی مشهد، 1367.
- افراخته، حسن، «نقد و بررسی سیاست تأمین مسکن در شهرهای کوچک»، مجموعه مقالات سومین سمینار سیاست­های توسعه در ایران، ج اول، ۱۳۷۵.
- اطهاری، کمال، گزارش وضعیت اجتماعی ایران، مقالة مسکن، تهران، مؤسسة رحمان، 1390.
- اهری، زهرا، «کوی سیزده آبان، ارتقای سطح زندگی، ارتقای سکونت»، مجموعه مقالات سومین سمینار سیاست­های توسعه در ایران، جلد اول، ۱۳۷۵.
- خسروجردی، عمار، مسکن و دولت نهم، بررسی عملکرد اقتصادی دولت نهم، مرکز بررسی­های استراتژیک ریاست جمهوری، مجلة برداشت دوم، 1387.
- ستارزاده، داوود، بررسی شاخص­های جمعیتی مسکن ایران در سال ۱۳۸۵. فصلنامة جمعیت، شمارة ۷ و ۶۸، 1388.
- صرافی، مظفر، به سوی نظریه­ای برای ساماندهی اسکان غیر رسمی، از حاشیه­نشینی تا متن شهرنشینی، فصلنامة عمران و به­سازی شهری، 1381.
- فولادی جشن­آبادی، حق مسکن و تکلیف دولت در تأمین مسکن مناسب به موجب قانون اساسی و قوانین عادی، پایان­نامة کارشناسی ارشد رشتة حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بندرعباس، 1398.
- فروتن جزی، سیمین، حق برخورداری از مسکن مناسب در میثاق بین­المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و قوانین ایران (مطالعة تطبیقی)، پایان­نامة کارشناسی ارشد رشتة حقوق، دانشگاه علامه طباطبائی، 1390.
- گرجی ازندریانی، علی­اکبر، حق بر مسکن مناسب، انتشارات جنگل، 1393.
- مشکینی، ابوالفضل، حق به مسکن شایسته، مؤلفه­ای از حق به شهر، انتشارات طحان، 1397.
- مشرف جوادی، زهرا؛ زمانی، قاسم؛ ابراهیمی، زهرا، قابلیت دادخواهی حق مسکن در نظام بین­المللی حقوق بشر و حقوق ایران، فصلنامة مطالعات حقوق عمومی، شمارة 21، 1398.
- مهدی­پور، اشکان، حق برخورداری معلولین از مسکن متناسب در حقوق ایران، پایان­نامة کارشناسی ارشد رشتة حقوق، دانشگاه سمنان، واحد سمنان، 1400.
- نجفی، بنفشه، سنجش سهم عوامل مؤثر بر عرضة مسکن در مناطق شهری کشور طی سال­های ۱۳۷۰ – ۱۳۸۱، فصلنامة اقتصاد مسکن، شمارة ۳۷ و ۳۸، 1385.
- یزدانی، فردین، ارزیابی برنامه­های تأمین مسکن گروه­های کم درآمد و نظام پرداخت یارانه بخش مسکن در برنامه­های پنج­سالة توسعه، در ارزیابی سیاست­ها و برنامه­های اجرایی برنامة پنجم، وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت امور مسکن و ساختمان، 1387.