پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

توکن‌سازی دارایی‌های گردشگری و تحول مفهوم مالکیت؛ مطالعه‌ای فقهی - حقوقی با رویکرد تطبیقی در حقوق ایران و سوئیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی ، دانشکده حقوق ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد تهران مرکزی ، تهران ، ایران
2 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه ازاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه حقوق خصوصی،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دماوند، تهران، ایران.
10.22034/jhsrj.2026.2105561.1123
چکیده
زمینه و هدف: ظهور فناوری زنجیره بلوکی و گسترش توکن‌سازی دارایی‌ها، تحولات قابل‌توجهی در ساختارهای سنّتی مالکیت و مبادلات اقتصادی ایجاد کرده است. در صنعت گردشگری، توکن‌سازی دارایی‌ها امکان تقسیم، انتقال و مبادله حقوق مالکانه را در قالب توکن‌های دیجیتال فراهم ساخته و زمینه شکل‌گیری الگوهای نوینی از سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری از دارایی‌های گردشگری را به وجود آورده است. این تحول، پرسش‌های مهمی را درباره ماهیت حقوقی مالکیت توکنی، حدود اختیارات مالکان، قابلیت انتقال حقوق و نحوه شناسایی این حقوق در نظام‌های حقوقی معاصر مطرح می‌کند.
مواد و روش ­ها: پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی، حقوقی و اسناد تقنینی، به بررسی تأثیر توکن‌سازی دارایی‌های گردشگری بر تحول مفهوم مالکیت پرداخته.
ملاحظات اخلاقی: در فرایند پژوهش، اصول امانت علمی، استناد به منابع و استقلال تحلیل رعایت شده و مطابق تصریح مقاله، پژوهش فاقد تعارض منافع است.
یافته ­ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توکن‌سازی صرفاً یک ابزار فنی برای ثبت و انتقال دارایی‌ها نیست، بلکه موجب ظهور گونه‌ای نوین از مالکیت مبتنی بر داده، ارزش اقتصادی و قابلیت تقسیم‌پذیری حقوق مالکانه می‌شود.
نتیجه­: بررسی مبانی فقه امامیه نشان می‌دهد که در صورت احراز مالیت، منفعت عقلایی و قابلیت اختصاص، امکان پذیرش حقوق ناشی از توکن‌های مالکیتی در چارچوب قواعد عمومی مالکیت و معاملات وجود دارد. در عین حال، فقدان مقررات صریح در نظام حقوقی ایران درباره دارایی‌های توکن‌شده، در مقایسه با رویکرد قانون‌گذاری سوئیس، یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه این نهاد حقوقی محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی
- اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت الکترونیکی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1398.
- اشرفی، احمد، مالکیت زمانی، چاپ دوم، تهران، گنج دانش، 1392.
-زینالی، محمدمهدی؛ چیت‌ساز، احسان و محمدی، الیاس، «ارائه چارچوبی برای توسعه یادگیری کارآفرینانه؛ مطالعه‌ای در کسب‌وکارهای صنعت فناوری بلاک‌چین»، پژوهش‌های کارآفرینی، دوره اول، شماره اول، 1401.
- شورای فدرال سوئیس (2020). قانون فدرال اصلاح حقوق فدرال در پرتو تحولات فناوری دفترکل توزیع‌شده (DLT Act) برن: دولت فدرال سوئیس.
- عزیزی، مجتبی و جدیدالاسلامی، سامره. «شناسایی ظرفیت و بسترهای توسعه فناوری بلاک‌چین در مدیریت پروژه»، سیاست‌نامه علم و فناوری، دوره دوازدهم، شماره دوم، 1401.
- عمید زنجانی، عباسعلی، فقه و حقوق قراردادها، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1395.
قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران. مصوب 1307، با اصلاحات و الحاقات بعدی
قانون تجارت الکترونیکی جمهوری اسلامی ایران. مصوب 1382.
- کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی: اموال و مالکیت، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1393.
- لوئیس، دانیل، سرمایه‌گذاری در توکن‌های غیرقابل معاوضه و متاورس، ترجمه کشاورزی، محمدهادی و صالحی، یاسر، تهران، دیده­بان قلم فرتاک، 1402.
- وانگ، آریس وان لینگ، اقتصاد کریپتو، ترجمه نواب‌پور، علیرضا و قدوسی محمدرضا، تهران، راه پرداخت، 1401.
- هزاوه، علی و نیازی ورنامخواستی، مهدی، توکن‌سازی املاک، تهران، چالش، 1402.
    ب. منابع عربی
- أبو زهرة، محمد، الملکیة ونظریة العقد فی الفقه الإسلامی، القاهرة، دارالفکر العربی، 2006.
- الخفیف، علی، أحکام المعاملات الشرعیة، القاهرة، دارالفکر العربی، 2003.
- الزحیلی، وهبة، الفقه الإسلامی وأدلته، جلد چهارم، دمشق، دارالفکر، 2007.
    ج. منابع لاتین
- De Filippi, P & Wright, A, Blockchain and the Law: The Rule of Code, Cambridge, MA: Harvard University Press, 2018.
 
 
 
دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 5
پژوهش های فقهی حقوق بشر
پاییز 1404
صفحه 129-146