پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

سازوکارهای حقوق بشری حاکم بر قراردادهای الکترونیکی در قوانین ایران و مقاوله­ نامه ­های بین­ المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران.
10.22034/jhsrj.2026.2097517.1117
چکیده
زمینه و هدف: قراردادهای الکترونیکی به‌عنوان تحول مهم اقتصادی و تکنولوژیکی، مقررات خاصی را پدید آورده است. در عین حال نسبت این تحولات با سازوکارهای حقوق بشری محل بحث است که در پژوهش حاضر تلاش شده تا سازوکارهای حقوق بشری حاکم بر این قراردادها در قوانین ایران و اسناد حقوق بشری بررسی شود.
مواد و روش ­ها: مقاله حاضر از نوع کیفی و روش مورد استفاده مقایسه­ای است.
ملاحظات اخلاقی: اصول و ملاحظات اخلاقی نگارش تحقیق عملی از جمله اصل امانت‌داری مورد توجه نویسندگان مقاله بوده است.
یافته­ ها: در اسناد بین­المللی از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، معیارهایی از جمله برابری، عدالت، حمایت از اشتغال و درآمد آزاد افراد بیان شده یا قابل استنباط است. مطالعه اسناد بین­المللی و داخلی نشان داده است که اصول رضایت، حمایت از مالکیت آزاد، سودمند بودن، قابلیت ارائه و عرضه خدمات در مقررات مربوط به اسناد و قراردادهای الکترونیکی قابل مشاهده است.
نتیجه­: نگرش اسناد و مقاوله­نامه­های بین­المللی نسبت به قراردادهای الکترونیکی مبتنی بر سود و رضایت شخصی یا طرفین قرارداد است که در نهایت بتواند خدماتی برای مردم عرضه دارد، نیازهای آنان را به‌عنوان حقوق آنان لحاظ نموده و شرایطی جهت تعامل اقتصادی ایجاد نماید. در اسناد داخلی هرچند رضایت طرفین، قابلیت سودمندی و ارائه خدمات لحاظ شده است.
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی
- آل‌کاشف‌الغطاء، محمدحسین، تحریرالمجله، تهران، مکتبۀ النّجاح، 1380.
- بجنوردی، سید میرزا حسن، القواعد الفقهیه، قم، انتشارات دارالکتب العلمیه، 1389.
- بیگدلی، نرگس، بررسی تطبیقی حقوق مالکیت معنوی در سازمان تجارت جهانی و نظام جمهوری اسلامی ایران، تهران، دانشگاه آزاد، واحد تهران مرکز، 1395.
- ترابی، مرتضی، خرید و فروش و استخراج پول دیجیتال (بیت کوین)، قم، انتشارات توحید، 1398.
- توحیدی، احمدرضا، «حقوق بشر و تحولات آن در جهان معاصر»، رواق اندیشه، شماره چهل­وهشتم، 1384.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات گنج دانش،  1378.
- جوادی شریف عریانی، مریم، «بررسی جایگاه قراردادهای الکترونیکی در نظام حقوقی ایران؛ چالش­ها و فرصت­ها در عصر دیجیتال»، فصلنامه مطالعات حقوق، دوره جدید، شماره پنجاه، 1404.
- خویی، ابوالقاسم، محاضرات فی‌الفقه الجعفری. قم، مؤسسۀ دائرۀ ‌المعارف فقه الاسلامی، 1376.
- سبحانی، حسن و درودیان، حسین، «ارزیابی انتقادی رویکردهای موجود در هستی‌شناسی پول، ارائه تفسیری بدیل»، فصلنامه اقتصادی اسلامی، شماره پنجاه­وهفتم، 1394.
- سجادی­کیا، مهدی؛ خویینی، غفور و صالحی­فر، علیرضا، «مفهوم اعتبار و شرایط عمومی صحت قراردادهای الکترونیکی در حقوق ایران و امارات؛ درنگی در فقه مذاهب اسلامی»، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، دوره بیست­وهفتم، شماره اول، 1405.
- شهیدی، مهدی، تشکیل قراردادها و تعهدات، تهران، مجد، 1390.
- طباطبایی مؤتمنی، منوچهر، آزادی عمومی و حقوق بشر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1393.
- طباطبایی‌یزدی، سید محمدکاظم، حاشیۀالمکاسب، تهران، اسماعیلیان، 1410ق.    
- قربان­وند، محمدباقر، «زمان و مکان تشکیل قرارداد الکترونیکی»، فصلنامه پژوهش حقوق، دوره دوازدهم، شماره بیست­ونهم، 1389.
- قنواتی، جلیل؛ شبیری، سید حسن و عبدی‌پور، ابراهیم، حقوق قراردادها در فقه امامیه، تهران، سمت، 1388.
- کاظمی­فرد، مهری، «قراردادهای هوشمند در حقوق خصوصی ایران: مبانی تئوریک و چارچوب اجرایی»، دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، دوره دوم، شماره اول، 1402.
- گل­محمدی ننه­کران، شاپور و نسب­پور مولائی، محمدرضا، «قراردادهای هوشمند و قانون حاکم بر آنها در پرتو حقوق بین­الملل»، مجله فقه و حقوق تطبیقی، دوره دوم، شماره سوم، 1403.
- لطیفی، مهدی، «حقوق مالکیت معنوی»، مجله معرفت، شماره پنجاه­وسوم، 1381.
- مافی، همایون و رامشی، میثم، «ماهیت حقوقی دارایی مجازی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره صد و سوم، 1401.
- محقق‌داماد، سیدمصطفی، حقوق قراردادها در فقه امامیه، تهران، سمت، 1389.
- محمدی، ابوالحسن، قواعد فقه با اضافات و تجدیدنظر، تهران، انتشارات میزان، 1395.
- مقامی­نیا، محمد، «نحوه انعقاد قراردادهای الکترونیکی و ویژگی­های آن»، دو فصلنامه دانش حقوق مدنی، شماره نخست، 1391.
- ناصر، مهدی، قراردادهای هوشمند، مطالعه تطبیقی حقوق ایران و امریکا، تهران، انتشارات مجد، 1397.
- نائینی، محمدحسین، المکاسب و البیع، تهران، انتشارات اسلامی، 1413ق.
- نجات­زادگان، سعید و سلطانی، محمد، «ارزیابی شرایط عمومی صحت قراردادهای هوشمند از منظر حقوق ایران و امریکا»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره اول، شماره اول، 1401.
- نجفی، محمدحسین، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1379.
- هکی، فرشید، حقوق اقتصادی- اجتماعی بشر در ایران، چاپ اول، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1388.
    ب. منابع لاتین
- Anderman, S. D & Kallaugher, J, Technology, Transfer and the New EU Competition Rules: Intellectual  roperty Llicensing After Modernization, Oxford Unuversity Press, 2006.
- Zanger, L, M, Electronic Contracts:Some of the basics, Corporate Law Departments Newsletter,  Illinois State Bar Association.
    ج. اسناد و منابع سازمان­های بین­ المللی
- Financial Action Task Force (2019),  Guidance for a Risk-Based Approach for Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers, FATF.
- United Nations (1948). Universal Declaration of Human Rights (General Assembly Resolution 217 A (III)).
- United Nations (1966). International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (General Assembly Resolution 2200 A (XXI)).