پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

سیاست جنایی تقنینی حاکم بر سازمان قضایی نیروهای مسلح از منظر حقوق شهروندی و آموزه‌های حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.
2 گروه حقوق، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران
10.22034/jhsrj.2026.2097155.1115
چکیده
زمینه و هدف: سیاست جنایی تقنینی در سازمان قضایی نیروهای مسلح، به دلیل پیوند هم‌زمان با الزامات امنیتی و انضباطی و ضرورت صیانت از کرامت انسانی و حقوق شهروندی، از حساسیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف پژوهش، تحلیل سیاست جنایی تقنینی حاکم بر این سازمان و ارزیابی میزان انطباق آن با آموزه‌های حقوق بشر و الزامات دادرسی عادلانه است.
مواد و روش­ ها: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از روش مطالعه اسنادی انجام شده و مبانی سیاست جنایی تقنینی، اصول حقوق شهروندی، الزامات حقوق بشری و چالش‌های تقنینی در حوزه جرائم و دادرسی نظامی مورد تحلیل قرار گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در فرایند پژوهش، اصول امانت علمی، استناد به منابع و استقلال تحلیل رعایت شده و مطابق تصریح مقاله، پژوهش فاقد تعارض منافع است.
یافته ­ها: یافته‌ها نشان می‌دهد مهم‌ترین چالش‌های سیاست جنایی تقنینی سازمان قضایی نیروهای مسلح عبارت‌اند از گسترش ناموجه مداخله کیفری، وجود جرائم همپوشان، ابهام و کشسانی برخی عناوین مجرمانه، غلبه رویکرد امنیت‌محور و احتمال تضعیف برخی تضمین‌های دادرسی عادلانه. بر این اساس، اصل حداقلی بودن حقوق جزا، حذف جرائم همپوشان و تقدم آزادی بر امنیت، از اصول اساسی اصلاح سیاست جنایی تقنینی محسوب می‌شوند.
نتیجه­: تحقق سیاست جنایی متوازن در سازمان قضایی نیروهای مسلح مستلزم گذار از امنیت سازمان‌محور به امنیت حق‌مدار، تحدید قلمرو جرم‌انگاری، تفکیک روشن جرائم از تخلفات اداری و انضباطی، شفاف‌سازی عناوین کیفری و تضمین مؤثر حق دفاع، دسترسی به وکیل، اصل برائت و نظارت قضایی است.
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی
- بیکس، برایان، فرهنگ نظریه حقوقی، چاپ اول، تهران، نشر نی، ۱۳۹۹
- تدین، عباس، نگاهی به جرایم نیروهای مسلح ایران و فرانسه، چاپ اول، تهران، خرسندی، ۱۳۹۴.
- تدین، عباس، تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران، میزان، ۱۳۹۸.
- حقیقت، سیدصادق و سیدعلی، میرموسوی، مبانی حقوق بشر از دیدگاه اسلام و دیگر مکاتب، چاپ اول، تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، ۱۴۰۱.
- رضوی، محمد، حقوق کیفری نیروهای مسلح، چاپ اول، تهران، دانشگاه علوم انتظامی ناجا، ۱۳۹۶.
- معاونت آموزش قوه قضاییه، سیاست جنایی تقنینی ایران در جرایم اقتصادی، چاپ اول، تهران، جنگل، ۱۳۹۷.
- غلامی، حسین، حقوق جزای نظامی: تطبیقی، صاحب اثر: معاونت قضایی و حقوقی سازمان قضایی نیروهای مسلح، اداره کل پیشگیری از وقوع جرم و عفو و بخشودگی، چاپ اول، تهران، میزان، ۱۴۰۲.
- گلدوزیان، ایرج؛ کونانی، سلمان و محمدی کشکولی، محمدرضا، قانون جرایم نیروهای مسلح در نظم حقوقی کنونی، چاپ اول، تهران، جنگل، ۱۴۰۴.
- کونانی، سلمان، سیاست جنایی: از گفتمان تا برساخت‌های ریزومیک‌شده، تهران، مجد، ۱۴۰۱.
- دلماس‌مارتی، میری، نظام‌های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ اول، تهران، میزان، ۱۴۰۱.
- پللو، روبر، شهروند و دولت، ترجمه ابوالفضل قاضی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۹۹.
- مالمیر، محمود، شرح قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح، چاپ اول، تهران، دادگستر، ۱۴۰۱.
- الهام، غلامحسین، حقوق جزای نظامی، چاپ اول، تهران، دادگستر، ۱۳۹۹.
    ب. منابع لاتین
- Jareborg, N, “Criminalization as Last Resort (Ultima Ratio),” Ohio State Journal of Criminal Law, No. 2, 2005.
- Melander, S, “Ultima Ratio in European Criminal Law,” European Criminal Law Review, Vol. 3, No. 1, 2013.
- Melander, Sakari, “Ultima Ratio in European Criminal Law,” Oñati Socio-Legal Series, Vol. 3, No. 1, 2013.
- Tuori, Kaarlo Heikki, “Ultima Ratio as a Constitutional Principle,” Oñati Socio-Legal Series, Vol. 3, No. 1, 2013.
- Wendt, Rudolf, “The Principle of ‘Ultima Ratio’ And/Or the Principle of Proportionality,” Oñati Socio-Legal Series, Vol. 3, No. 1, 2013.