پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

تبارشناسی جنایت علیه بشریت در حقوق بین‌الملل با تأکید بر مبانی فقهی و حقوق بشری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق بین‌الملل عمومی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
2 گروه حقوق، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: جنایت علیه بشریت از مهم‌ترین جنایت‌های بین‌المللی است که در پاسخ به خشونت‌های گسترده و سازمان‌یافته علیه جمعیت غیرنظامی شکل گرفته و به‌تدریج از یک مفهوم اخلاقی و سیاسی به یک عنوان حقوقی مستقل تبدیل شده است. هدف این پژوهش، تبیین روند تکوین این جرم در حقوق بین‌الملل و تحلیل نسبت آن با مبانی فقهی و حقوق بشری است تا روشن شود آیا می‌توان برای آن، افزون بر پشتوانه کیفری بین‌المللی، بنیانی هنجاری در فقه اسلامی و حقوق بشر نیز شناسایی کرد.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به‌صورت توصیفی تحلیلی می­باشد.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: جنایت علیه بشریت در پرتو تحولات تاریخی به‌ویژه پس از جنگ‌های جهانی، دادگاه‌های نورنبرگ و توکیو و سپس تثبیت در اسناد و محاکم کیفری بین‌المللی، به‌تدریج دارای ارکان و حدود نسبتاً مشخص شده است. همچنین، کرامت انسانی، منع تبعیض، حق حیات و منع شکنجه در حقوق بشر و نیز حرمت نفس، قاعده لاضرر، منع ظلم، عدالت و منع فساد در فقه اسلامی، ظرفیت قابل‌توجهی برای حمایت هنجاری از جرم‌انگاری این رفتارها دارند.
نتیجه­: جنایت علیه بشریت، اگرچه محصول تحول تاریخی حقوق بین‌الملل است و بر مبانی مشترکی استوار است که هم‌افزایی حقوق بشر، فقه اسلامی و حقوق کیفری بین‌المللی را ممکن می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

منابع
     الف. منبع فارسی
- آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین، کفایة الأصول، جلد دوم، قم، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، 1437ق.
- الحسون، محمد، قراءة فی رسالة التنزیه، حی، سعیدبی جبیر، 1423ق.
- بیرانوند، فرید، رویه محاکم ملی در مواجهه با حقوق نرم بین‌المللی با تأکید بر حقوق بشردوستانه، تهران، فرهنگ‌شناسی، 1402.
- حر عاملی، محمد بن حسن، الفوائد الطوسیة، قم، المطبعة العلمیة، 1423ق.
- ذاکریان، مهدی و آقاعلیخانی، مهدی، «بررسی دادگاه­ بین­المللی کیفری یوگسلاوی سابق؛ فعالیت‏ها و دستاوردها»، فصلنامه سیاست خارجی، دوره بیست‏وششم، شماره اول، 1391.
- سلیمی، صادق؛ بیرانوند، فرید و جعفری، افشین، «تحولات تاریخی تمتع متهمان به ارتکاب اعمال تروریستی از حق بر دادرسی عادلانه با تأکید بر پرونده عمر خضر در محاکم کانادا در پرتو حقوق نرم بشردوستانه». فصلنامه تاریخ پزشکی، شماره د وازدهم، 1399.
- سیدمحمد، حسینی­شیرازی، موسوعة استدلالیة فی الفقه الاسلامی، جلد چهل­وهفتم، بیروت، دارالعلوم، 1409ق.
- شریفی طرازکوهی، حسین؛ بیرانوند، فرید و سلیمی، صادق، «تکوین و اعمال حقوق نرم بین المللی در پرتو رویه دیوان بین‌المللی دادگستری با تأکید بر حقوق بشردوستانه». فصلنامه حقوق پزشکی، 14، 1399.
- ضیایی بیگدلی، محمدرضا، حقوق بین­الملل بشردوستانه، تهران، گنج دانش، 1401.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، جلد سیزدهم، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1393ق.
- عمید زنجانی، عباسعلی، قواعد فقه: بخش حقوق عمومی، جلد سوم، تهران، سمت، 1392.
- فیض­کاشانی، محمدبن شاه مرتضی، الصافی فی تفسیر القرآن، تهران، مکتبه الصدر، 1416ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، جلد دوم، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
- لطفی، عبدالرضا؛ فقهی، محمدرضا و اخگری‌بناب، نادر، حقوق بشردوستانه در منابع اسلامی و اسناد بین‌المللی، تهران، هستی­نما، 1390.
- لنکرانی، محمدفاضل، تفصیل الشریعة فی شرح تحریرالوسیلة: الحدود، قم، مرکز فقه الائمة الاطهار، 1421ق.
- لنکرانی، محمدفاضل، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة: القصاص، قم، مرکز فقه الائمة الاطهار، 1422ق.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه، جلد اول، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1406ق.
- محقق داماد، مصطفی، حقوق بشردوستانه بین المللی، تهران، سخن، 1398.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، جلد دوازدهم، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1371.
- موسوی بجنوردی، محمد، قواعد فقهیه، جلد اول، تهران، مؤسسه چاپ و نشر عروج، 1379.
- موسوی، سیدفضل­الله؛ موسوی­فر، سیدحسین و سیدیان هاشمی، سروش، حقوق بشر دوستانه در اسلام و حقوق بین‌ الملل. تهران، نشر دادگستر، 1401.
     ب. منابع لاتین
- Beer, A, Peremptory Norms of General International Law. Boston, Brill, 2025.
- Grey, R, Prosecuting Sexual and Gender-Based Crimes at the International Criminal Court: Practice, Progress and Potential. Cambridge, Cambridge University Press, 2024.
- Mudukuti, A, The International Criminal Court and the Use of Hard Law IN THE Quest for Accountability for Core International Crimes. In: Bradlow, D & Hunter, D (2019). Advocating Social Change through International Law: Exploring the Choice Between Hard and Soft International Law. Leiden, The Netherlands: Bril, 2024.
- Musa, Sh, Victim Reparation under the Jus Post Bellum: An Historical and Normative Perspective. Cambridge: Cambridge University Press, 2023.
- Prescott, J.M, Claims. in: Fleck, D, The Handbook of the Law of Visiting Forces. Second Edition, Oxford: Oxford University Press, 2018.
- Reinisch, A, “To What Extent Can and Should National Courts Fill the Accountability Gap?”. In: Blokker, M.N., & Schrijver, N.J, Immunity of International Organizations. Vol. 10, Issue. 2, London: Brill, 2015.
- Robinson, D, The Oxford Handbook of International Criminal Law. Oxford: Oxford University Press, 2020.
- Robinson, D, The Oxford Handbook of International Criminal Law, Oxford: Oxford University Press, 2020.
- Ryngaert, C, International Humanitarian Law, in: Nollkaemper, A; Reinisch, A, Janik, R & Simlinger, F, International Law in Domestic Courts: A Casebook. Oxford, Oxford University Press,  2018.
- Ryngaert, C & Spijkers, O, “The End of the Road: State Liability for Acts of UN Peacekeeping Contingents After the Dutch Supreme Court’s Judgment in Mothers of Srebrenica (2019)”. Netherlands International Law Review, Vol. 66, No. 3, 2019.
- Scharf, M.P, “The Once and Future Doctrine of Joint Criminal Enterprise”. In: Sterio, M & Scharf, M, The Legacy of Ad Hoc Tribunals in International Criminal Law: Assessing the ICTY's and the ICTR's Most Significant Legal Accomplishments, Cambridge, Cambridge University Press, 2019.
- Scharf, Michael P., The Once and Future Doctrine of Joint Criminal Enterprise, in: Milena Sterio, Michael Scharf, The Legacy of Ad Hoc Tribunals in International Criminal Law: Assessing the ICTY's and the ICTR's Most Significant Legal Accomplishments, Cambridge University Press, 2019.