پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

رفع ابهام از قراردادها بر مبنای معیار متعارف با تأکید بر آزادی اراده؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و انگلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jhsrj.2026.2095452.1108
چکیده
زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی نسبت میان معیار متعارف و آزادی اراده در رفع ابهام از قراردادها، به مطالعه تطبیقی حقوق ایران و انگلستان می‌پردازد تا مشخص کند چگونه عینی‌سازی اراده می‌تواند بدون تهدید آزادی قرارداد، امنیت حقوقی معاملات را تضمین کند.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به‌صورت توصیفی- تحلیلی می‏باشد.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: در حقوق انگلستان، تفسیر قرارداد اصولاً بر مبنای عینی و از منظر شخص متعارف آگاه از زمینه تجاری و اوضاع‌واحوال انعقاد صورت می‌گیرد. در حقوق ایران نیز هرچند رویکرد قصدگرایانه در ظاهر غلبه دارد، اما ظرفیت‌های گسترده‌ای از طریق مفاهیمی چون لزوم حمل الفاظ بر معانی عرفی، اعتبار امور متعارف در تراضی، اصل صحت و حجیت بنای عقلا وجود دارد که امکان عینی‌سازی اراده را فراهم می‌کند.
نتیجه­: تفاوت اصلی دو نظام حقوقی، در مبانی و روش‌هاست و در نتیجه عملی همگرایی دارند؛ چراکه هر دو نظام برای حفظ نظم معاملاتی و کارایی قرارداد، اراده ابرازشده و قابل اتکا را بر قصد درونی ترجیح می‌دهند. در نهایت، با ارائه یک الگوی مرحله‌مند شامل تحلیل نص، قصد مشترک، عرف، هدف اقتصادی و معیار شخص متعارف در حقوق ایران، می‌توان توازنی پایدار میان احترام به استقلال اراده و تأمین امنیت معاملات برقرار کرد.
کلیدواژه‌ها

منابع
     الف. منبع فارسی و عربی
- امینی، عیسی، حقوق قراردادها، تهران، گنج دانش، 1403.
- بابایی، ایرج و ترابی، مرتضی، «تأثیر حقوق بشر مبتنی بر کرامت اجتماعی در حقوق قراردادها در حقوق ایران و رویه قضایی اروپایی»، پژوهش حقوق عمومی (پژوهش حقوق) (حقوق و سیاست)، دوره بیست­وسوم، شماره هفتادویکم، 1400.
- باقری اصل، حیدر، قواعد امری قراردادها. تهران: مجد، 1402
- بجنوردی، سید محمد، قواعد فقهیه. تهران، مؤسسه عروج، 1401.
- بهرامی احمدی، حمید، کلیات عقود و قراردادها، تهران، میزان، 1403.
- تقویان، سید علی­اکبر، شرح قانون مدنی به زبان پیشرفته، جلد اول، تهران، کتاب آوا، 1396.
- تقویان، سید علی­اکبر، حقوق مدنی پیشرفته، جلد اول، تهران، کتاب آوا، 1403.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دایرةالمعارف حقوق مدنی و تجارت، تهران: گنج دانش، 1398.
- حیاتی، عباس، قواعد عمومی قراردادها، تهران، میزان، 1402.
- دیانی، عبدالرسول، قواعد عمومی قراردادها، تهران، میزان، 1395.
- رضوی، بهروز، حقوق قراردادها در نظم حقوقی کامن­لا، تهران، دادبخش، 1403.
- ره­پیک، حسن، حقوق مدنی حقوق قراردادها، تهران، خرسندی، 1397.
- سهرابی، یاسر، مختصر کاربردی قواعد عمومی قراردادها، تهران، اداره کل آموزش قوه قضاییه، 1402.
- شهیدی، مهدی، اصول قراردادها و تعهدات، تهران، مجد، 1402.
- شیروی، عبدالحسین، حقوق قراردادها، تهران، سمت، 1402.
- صفایی، سید حسین، حقوق بیع بین‌المللی: بررسی کنوانسیون بیع بین‌المللی 1980 با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، فرانسه، انگلیس و ایالات متحده امریکا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1403.
- صفایی، سید حسین، دوره مقدماتی حقوق مدنی، جلد دوم (قواعد عمومی قراردادها)، تهران، میزان، 1404.
- غلامعلی­تبار فیروزجایی، امید و قنواتی، جلیل، «مبانی التزام در حقوق قراردادها»، پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی (فقه و مبانی حقوق اسلامی)، دوره پانزدهم، شماره پنجاه­وششم، 1398.
- فلاحی، آزاد، حقوق قراردادهای نوین، تهران، مجد، 1403.
- قاسم­زاده، مرتضی، حقوق مدنی اصول قراردادها و تعهدات نظری و کاربردی، تهران، دادگستر، 1402.
- کاتوزیان، ناصر، اعمال حقوقی، تهران، گنج دانش، 1402.
- کاتوزیان، ناصر، دوره حقوق مدنی قواعد عمومی قراردادها، جلد اول (مفهوم، انعقاد و اعتبار قرارداد)، تهران، گنج دانش، 1403.
- کریمی، عباس، اندیشه­هایی نو در حقوق قراردادها، تهران، دادگستر، 1403.
- کیا، حسن، بایسته­های قراردادها، تهران، دادبخش، 1403
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه، جلد اول، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1406ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیة، قم، مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب(ع)، 1370.
- مکرم، علی و شهلائی، ناصر، قواعد عمومی قراردادها مبتنی بر رویه قضایی، تهران، اشکان، 1404.
- مولایی، یوسف، «مبانی نظری اعمال حقوق بنیادین در حقوق قراردادها»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره نهم، شماره اول، 1397.
- میرشکاری، عباس، رساله عملی در حقوق قراردادها، جلد اول، تهران، سهامی انتشار، 1404.
- هاشمی، سید امیر، ایجاب عام در حقوق ایران و انگلستان، پایان­نامه کارشناسی ارشد، کرمان، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1394.
     ب. منابع لاتین
- Andrews, N, Contract Law, Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
- Arvind, T. T, Contract Law, Oxford, Oxford University Press, 2022.
- Baker, R. A & Zhou, Q, Contract in Context, London, Routledge, 2017.
- Beale, H (Ed.), Chitty on Contracts (34th ed.), London, Sweet & Maxwell, 2019.
- Benson, P, Justice in Transactions: A Theory of Contract Law, London, Harvard University Press, 2019.
- Bix, B, Contract Law: Rules, Theory, and Context, Cambridge, Cambridge University Press, 2018.
- Burrows, A, A Restatement of the English Law of Contract, Oxford, Oxford University Press, 2017.
- Cartwright, J, Contract Law: An Introduction to the English Law of Contract for the Civil Lawyer (3rd ed.), Oxford, Hart Publishing, 2020.
- Chen-Wishart, M, Contract Law (7th ed.), Oxford, Oxford University Press, 2022.
- Chernykh, Y & Karton, J, Research Methods for Contract Law and Scholarship, Hague, Edward Elgar Publishing, 2025.
- Devenney, J, Contract Law Concentrate: Law Revision and Study Guide, Oxford, Oxford University Press, 2024.
- DiMatteo, L. A & Hogg, M, Comparative Contract Law: British and American Perspectives, Oxford, Oxford University Press, 2016.