پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

مسؤولیت­های تولیدکنندگان محتوا در فضای مجازی از منظر آموزه‌های حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2 گروه حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: انتشار محتوا در فضای مجازی همواره با مخاطرات و تهدیداتی روبرو بوده یا اینکه خود محتوای ارائه شده مشکلات و آسیب­هایی نیز در پی داشته است. در این مقاله تلاش بر این است تا مسؤولیت تولیدکنندگان محتوا در فضای مجازی با توجه به اصول حقوق بشر مورد بررسی قرار گیرد.
مواد و روش ­ها: در مقاله حاضر از روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع حقوقی و علمی برای نگارش آن استفاده شده است.
ملاحظات اخلاقی: اصول و ملاحظات اخلاقی نگارش تحقیق عملی از جمله اصل امانت‌داری مورد توجه نویسندگان مقاله بوده است.
یافته­ ها: مسؤولیت تولیدکنندگان محتوا در فضای مجازی نیازمند در نظر گرفتن استفاده‌کنندگان از این فضا از جمله دولت و نهادهای حاکمیتی، عامه مردم و تولیدکنندگان فعال محتوا در این عرصه است. اما آنچه ضرورت دارد ایجاد نوعی مسؤولیت پذیری دیجیتالی مبتنی­بر شناسایی و تفکیک عناصر مخرب و تهدیدکننده حقوق عامه در فضای مجازی است تا زمینه برای بهره‌مندی عمومی از این حق فراهم شود.
نتیجه­: رفع مشکلات عمده در عرصه تولید محتوا مبتنی­بر مسؤولیت پذیری دیجیتالی می‌تواند قواعدی برای دولت ایجاد کند که با هر بهانه و تهدیدی از سوی تولیدکنندگان محتوای نامطلوب و خلاف خواست عمومی، حق بر اینترنت و فضای مجازی را از مردم سلب نکند. از این­رو پیروی از حاکمیت قانون و منع تصمیمات خودسرانه درزمینه­ی تولید محتوا نیازمند ملاحظه حقوق اقتصادی و اجتماعی مردم در فضای مجازی است.
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی
- اسفندیاری (اسلامی)، رضا، «بررسی فقهی آثار مصرف فضای مجازی بر فرد و خانواده»، فصلنامه فقهی حقوقی زن و خانواده، سال چهارم، شماره هشتم، 1400.
- اسماعیلی، محسن و نصراللهی، محمدصادق، «پالایش فضای مجازی؛ حکم و مسائل آن از دیدگاه فقهی»، دو فصلنامه دین و ارتباطات، سال بیست‏وسوم، شماره اول، پیاپی چهل­ونهم، 1395.
- اسماعیلیان، ملیحه و ناظمی، امیر، «ارائه الگویی برای نهاد تنظیم‌گر رسانه‌های نوین صوتی - تصویری»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره هشتم، شماره دوم، 1397.
- انصاری، باقر، حقوق رسانه، تهران، سمت، 1391.
- جلالی فراهانی، امیرحسین، کنوانسیون جرایم سایبر و پروتکل الحاقی آن، تهران، انتشارات خرسندی، 1389.
- حسینی، مهدی و برزویی، محمدرضا، «مبانی و مؤلفه‌های فقهی حمایت از حریم خصوصی افراد در فضای مجازی»، دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال ششم، شماره سیزدهم، 1396.
- خوانساری، محمد، بررسی چالش‌های کلان‌داده‌ها در ایران، تهران، پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات (مرکز تحقیقات مخابرات ایران)، 1396.
- دارابی، علی، «فقه رسانه و ارتباطات رسانه‌ای؛ عرصه نو در حوزه علوم انسانی و مطالعات فقهی»، فصلنامه علمی سیاست‌پژوهی تحول در علوم انسانی، دوره اول، شماره سوم، پیاپی سوم، 1401.
- طالبی، ابوتراب و خوش‌بین، یوسف، «مسؤولیت‌پذیری اجتماعی جوانان و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن»، فصلنامه علوم اجتماعی، دوره نوزدهم، شماره پنجاه­ونهم، 1391.
- طباطبایی، سید علیرضا و لیالی، محمدعلی، «قواعد فقهی پالایش فضای مجازی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه حکومت اسلامی، سال بیست­وسوم، شماره اول، پیاپی هشتادوهفتم، 1397.
- عاملی، سیدرضا، روابط عمومی دو فضایی، تهران، انتشارات سیمای شرق، 1390.
- عباسی دره‌بیدی، احمد؛ یوسفی، سارا و محمودی، فاطمه، فناوری فضای مجازی و پیشرفت، مجموعه آثار و مقالات برگزیده دهمین کنگره پیشگامان پیشرفت، 1395.
- فیروزی، محمدحسین؛ قربانی، مهدی؛ تقی‌پور، رضا و علیدادی، رضا، «الگوی راهبردی تولید محتوای فاخر مبتنی بر رویکردهای امنیت ملی در فضای سایبر»، فصلنامه امنیت ملی، سال دوازدهم، شماره چهل­وچهارم، 1401.
- فیروزی، محمدحسین و موحدی‌صفت، محمدرضا، نقش کلان‌داده‌های رسانه‌های اجتماعی در تحقق تمدن نوین اسلامی، چهارمین همایش تمدن نوین اسلامی، تهران، دانشگاه شاهد، 1397.
- قانع، احمدعلی، کتب ضاله؛ رویکردی فقهی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، 1391.
- کاشانی گهر، صدیقه، «پیام‌رسان‌های موبایلی و توسعه سیاسی (با مطالعه تلگرام و واتساپ)»، فصلنامه عصر ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، 1394.
- مقدسی، یوسف و طمهزی سیلابی، صمد، «بررسی فقهی و حقوقی محدودیت‌های فضای مجازی»، فصلنامه پژوهش‌های نوین در آموزش و پرورش، دوره چهارم، شماره دوم، 1402.
- موسوی حق‌شناس، میلاد، «تدوین اولویت‌بندی کدهای مسؤولیت اجتماعی در فضای مجازی»، مجله برگ فرهنگ، دوره دوم، شماره دوم، 1397.
    ب. منابع لاتین   
- Bodaghi, D; Slambolchi, A & Rabiee Mondajin, M, Designing the Model of Social Responsibility and Measuring It in the Social Security Organization, Social Science Quarterly, Vol 14, No 2, 2020.
- Guping, C; Cherian, J; Sial, M. S; Mentel, G; Wan, P; Álvarez-Otero, S & Saleem, U, The Relationship Between CSR Communication on Social Media, Purchase Intention, and e-WOM in the Banking Sector of an Emerging Economy, Journal of Theoretical and Applied Electronic Commerce Research,  Vol 16, No 4, 2021.
- Lin, Z. C; Wong, I. A; Lin, S. K & Yang, Y, Delivering Warmth and Expediting Love: Just-in-Time CSR in the Midst of COVID-19 Mega Disruption, International Journal of Contemporary Hospitality Management, Vol 33, No 12, 2021.
- Puriwat, W & Tripopsakul, S, Understanding Digital Social Responsibility in the Social Media Context: Evidence from Thailand, International Journal of Professional Business Review, Vol 7, No 1, Article e0257. https://doi.org/10.26668/businessreview/2022.v7i1.257, 2022.