پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

تعهد دقت لازم دولت‌های صادرکننده سلاح در پیشگیری از نقض حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق بین اللمل واحد تهران مرکز دانشگاه آزاد اسلامی.تهران ایران
2 گروه حقوق بین الملل عمومی.واحد تهران مرکز .دانشگاه آزاد اسلامی.تهران.ایران
3 گروه حقوق بین الملل عمومی واحد تهران مرکز.دانشگاه آزاد اسلامی تهران ایران
چکیده
زمینه و هدف: گسترش تجارت بین‌المللی تسلیحات و افزایش نقش دولت‌ها در انتقال انواع سلاح‌های متعارف، مسأله مسؤولیت بین‌المللی دولت‌های صادرکننده را به یکی از موضوعات مهم حقوق بین‌الملل معاصر تبدیل کرده است. هرچند ارتکاب مستقیم نقض حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بین‌المللی غالباً به دولت یا بازیگر استفاده‌کننده از سلاح منتسب می‌شود، اما نقش دولت صادرکننده در ایجاد، تسهیل یا استمرار چنین نقض‌هایی قابل انکار نیست.
مواد و روش­ ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته­ ها: پژوهش حاکی از آن است که معاهده تجارت تسلیحات، رویه دیوان بین‌المللی دادگستری و قواعد مسؤولیت بین‌المللی دولت‌ها زمینه شکل‌گیری یک نظام مسؤولیت مبتنی­بر پیشگیری را فراهم کرده‌اند که فراتر از الگوی سنتی انتساب مستقیم عمل متخلفانه عمل می‌کند.
نتیجه­: تعهد دقت لازم به‌عنوان یکی از اصول بنیادین حقوق بین‌الملل معاصر، دولت‌های صادرکننده را ملزم می‌سازد پیش از صدور مجوز صادرات تسلیحات، خطر استفاده از این تسلیحات در ارتکاب نقض‌های جدی حقوق بشر و حقوق بشردوستانه را ارزیابی کنند و در صورت وجود خطر جدی از انتقال سلاح خودداری نمایند. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که تعهد دقت لازم دولت‌های صادرکننده سلاح در حقوق بین‌الملل چه مبنا و قلمرویی دارد و نقض این تعهد چه آثاری بر مسؤولیت بین‌المللی دولت‌ها بر جای می‌گذارد؟
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی
- زمانی، سید قاسم، «تعهد به پیشگیری در حقوق بین‌الملل معاصر: نظام‌سازی حقوق مسئولیت بر مبنای ارزیابی ریسک»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره پنجاه­ویکم، شماره سوم، ۱۴۰۰.
- شایگان، فریده، تحول مفهوم تعهد به دقت لازم در حقوق بین‌الملل معاصر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۹۹.
- ضیایی بیگدلی، محمدرضا، حقوق بین‌الملل عمومی، چاپ هفتاد و هشتم، تهران، گنج دانش، ۱۴۰۱.
- فلسفی، هدایت‌الله (۱۴۰۲)، سیر تحول حقوق بین‌الملل: از نظام دولتی به جامعه انسانی، تهران: نشر نو.
- کدخدایی، عباسعلی و حیدری، ابوذر، «جایگاه ترک فعل در تحقق مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها با تأکید بر تعهد دقت لازم»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره بیست­وهشتم، شماره صد و دو، ۱۴۰۲.
- ممتاز، جمشید، مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در حقوق بین‌الملل، تهران، نشر میزان، ۱۳98.
- ممتاز، جمشید، حقوق بین‌الملل معاصر و چالش‌های پیش‌رو، تهران، نشر دادگستر، ۱۳۹۸.
- مقتدر، محمدرضا، رویه قضایی دیوان بین‌المللی دادگستری در تنظیم نظام مسئولیت بین‌المللی، تهران، انتشارات خرسندی، ۱۴۰۱.
- موسوی، سید فضل‌الله و قاسمی، احمد، «مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها ناشی از انتقال تسلیحات در پرتو معاهده تجارت تسلیحات ۲۰۱۳»، مجله حقوقی بین‌المللی، دوره سی­ونهم، شماره شصت­وششم، ۱۴۰۱.
    ب. منابع لاتین (کتب، مقالات و پایان­نامه)
- Aust, A, Modern Treaty Law and Practice (3rd ed.), Cambridge University Press), 2014.
- Bartolini, G, Due Diligence in International Law: A Useful Renaissance or all things to all people? European Journal of International Law, Vol. 35, No. 4, 2024.
- Clapham, A & Casey-Maslen, S (Eds.), The Arms Trade Treaty: A Commentary, Oxford University Press, 2014.
- Clapham, A; Casey-Maslen, S; Giacca, G & Parker, The Arms Trade Treaty: A Commentary, Oxford University Press, 2016.
- Crawford, J, The International Law Commission’s Articles on State Responsibility: Introduction, Text and Commentaries, Cambridge University Press, 2002.
- Crawford, J, State Responsibility: The General Part, Cambridge University Press,  2013.
- Falhbusch, M & Danssaert, P, Post-Shipment Control of Small Arms and Light Weapons, Institute for International Peace Information Service (IPIS), 2022.
- Gray, C, International Law and the Use of Force (4th ed.), Oxford University Press,  2018.
- Hessbruegge, J. A, The Concept of Due Diligence in the UN Guiding Principles on Business and Human Rights. European Journal of International Law, Vol. 28, No. 3, 2017.
- Labianco, R, Public International Law and the Responsibility of Arms-Exporting States, PhD Thesis, SOAS University of London, 2022.
- Lizarazo Rodriguez, L & Falhbusch, M, Due Diligence and Corporate Accountability in the Arms Value Chain, Institute for International Peace Information Service (IPIS), 2024.
- Lowe, V, ”State Responsibility for Assistance to Wrongful Acts: The Evolution of Article 16”, British Yearbook of International Law, Vol. 90, No. 1, 2020.
- Moynihan, H, Aiding and Assisting: The Mental Element in State Responsibility, Chatham House Report, 2019.
- Shaw, M. N, International Law (9th ed.), Cambridge University Pres, 2021.
    ج. معاهدات، اسناد قضایی ­و اسناد بین‏المللی
- Corfu Channel (United Kingdom v. Albania). (1949). ICJ Reports. 
- International Court of Justice (2024). South Africa v. Israel (Provisional Measures), Order of 26 January 2024.
- International Committee of the Red Cross. (2017). Aams Transfer Decisions: Applying International Law and International Human Rights Law Criteria-A Practical Guide (2nd ed.)
- International Law Commission. (2001). Draft articles on responsibility of State for internationally wrongful acts, with commentaries. In Yearbook of the International Law Commission 2001 (Vol, II, Part Two). United Nations.
- International Court of Justice (2007). Case Concerning Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro), Judgment, ICJ Reports.
- Arms Trade Treaty (2013), United Nations Treaty Series, 3013.