پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

تحلیل فقهی و حقوق بشری نقش سند رسمی در تعیین قانون حاکم بر اختلافات خانوادگی میان زوجه ایرانی و زوج خارجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه الهیات، فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
2 گروه حقوق، واحد اصفهان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
10.22034/jhsrj.2026.2092652.1090
چکیده
زمینه و هدف: این پژوهش با عنوان تحلیل فقهی و حقوق بشری نقش سند رسمی در تعیین قانون حاکم بر اختلافات خانوادگی میان زوجه ایرانی و زوج خارجی، به بررسی تعارض قوانین در حوزه احوال شخصیه و روابط خانوادگی زوجین با تابعیت متفاوت می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین ظرفیت سند رسمی در کاهش ابهام‌های ناشی از تعارض میان قواعد تابعیت، احوال شخصیه و حقوق خانوادگی و ارائه راهکاری برای حمایت از حقوق زوجه ایرانی است.
مواد و روش ­ها: این مطالعه به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌ها بر پایه بررسی متون فقهی، مقررات قانون مدنی، اصول حقوق بین‌الملل خصوصی و دیدگاه‌های حقوق بشری گردآوری و تحلیل شده‌اند.
ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش، اصول امانت‌داری علمی، استناد به منابع، رعایت بی‌طرفی در تحلیل مدنظر قرار گرفته است.
یافته ­ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که در برخی موارد، تعارض میان مواد قانون مدنی مربوط به تابعیت و احوال شخصیه، تعیین قانون حاکم بر اختلافات خانوادگی را با دشواری مواجه می‌سازد. در این وضعیت، سند رسمی می‌تواند با اتکا به تراضی زوجین، به‌عنوان ابزاری معتبر برای پیشگیری از اختلاف و تعیین تکلیف حقوقی روابط خانوادگی مورد استفاده قرار گیرد.
نتیجه­: نتایج پژوهش بیانگر آن است که سند رسمی، از منظر فقهی و حقوق بشری، ظرفیت مؤثری در تعیین قانون حاکم و کاهش تعارضات خانوادگی میان زوجه ایرانی و زوج خارجی دارد، هرچند کارآمدی کامل آن مستلزم شفاف‌سازی و اصلاح قوانین مرتبط است.
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی و عربی
- قرآن کریم
- اباذری فومشی، منصور، مجموعه کامل نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه در مسائل حقوقی، تهران، انتشارات خط سوم، ۱۴۰۳.
-الماسی، نجادعلی، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران، انتشارات میزان، ۱۳۹۸.
- امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد دوم، تهران، انتشارات اسلامیه، 1400.
- بجنوردی، سیدمحمدحسن، القواعد الفقهیه، جلد اول، قم، انتشارات دلیل ما، چاپ سوم، 1399.
- توسلّی نائینی، منوچهر، «اصل وحدت تابعیت زوجین در حقوق ایران»، مجله اندیشه‌های حقوقی، دوره دوم، شماره هفتم، ۱۳۸۳.
- خراسانی، آخوند، کفایه الاصول، جلد اول، قم، مؤسسه دارالکتب، چاپ اول، ۱۴۱۲.
- خمینی، سید روح‌الله، استفتائات، جلد سوم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1402.
- دانش‌پژوه، مصطفی، «تأملی در قلمرو ماده ۹۶۳ ق.م و شمول آن نسبت به آثار نکاح زن ایرانی با مرد خارجی»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره چهل­وششم، شماره اول، ۱۳۹۵.
- دیانی، عبدالرسول، «حجیت اسناد»، فصلنامه دادرسی، شماره ۵۴، 1398.
- شهید ثانی، زین‌الدین­بن­علی عاملی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، جلد چهاردهم، قم، مؤسسه المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۲ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، جلد چهارم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳99.
- کاتوزیان، ناصر، حقوق خانواده، جلد اول، تهران، بنیاد حقوقی میزان، چاپ هشتم، ۱۳۹۰.
- کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، تهران، بنیاد حقوقی میزان، چاپ هشتم، ۱401.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه (بخش مدنی)، جلد اول، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ چهاردهم، ۱۳۸۵.
- محمدی، ابوالحسن، مبانی استنباط حقوق اسلامی (اصول فقه)، چاپ بیست و پنجم، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۵.
- مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، جلد اول، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۳۸۸.
- نجفی، شیخ محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد سی‌ودوم، نجف، داراحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۱۶.
- نصیری، محمد، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران، مؤسسه انتشارات آگه، چاپ هفدهم، ۱۳9۷.
    ب. منابع لاتین
- Freeman, M. A; Chinkin, C & Rudolf, B, Article 9, The UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women: A Commentary, Oxford University Press, ۲۰۱۲.
- Raday, F, “Gender and democratic Citizenship: The Impact of CEDAW”, International Journal of Constitutional Law, ۱۰(۲), ۲۰۱۲.
- Sarugaser-Hug, S, Article 9, The UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women and Its Optional Protocol: A Commentary, Oxford University Press, ۲۰۲۲.
- United Nations, (1957,  January 29), Convention on the Nationality of Married Women (General Assembly Resolution 1040 (XI)), Retrieved from https://www.refworld.org/legal/agreements/unga/1957/20632
- Women’s Resource Centre, Article 9 of the Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women (CEDAW), ۲۰۲۰.