پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

سنجش جرم‌انگاری انتشار عمدی بیماری‌های واگیر به‌عنوان تروریسم سلامت با تأکید بر ویروس اچ.آی.وی در پرتو اصول حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
2 پژوهشگر پسادکتری حقوق بین‌الملل کیفری سلامت، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: با گسترش تهدیدات نوپدید در حوزه سلامت جهانی، نسبت میان امنیت سلامت، حقوق بشر و حقوق کیفری اهمیت فزاینده‌ای یافته است. این پژوهش با تمرکز بر انتشار عمدی بیماری واگیردار به‌ویژه اچ.آی.وی، درصدد سنجش این مسأله است که جرم‌انگاری چنین رفتاری در چارچوب تروریسم سلامت تا چه میزان قابل توجیه بوده و چگونه می‌توان آن را با اصول بنیادین حقوق بشر سازگار ساخت.
مواد و روش ­ها: پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی تطبیقی انجام شده است. در این راستا، مبانی نظری امنیت سلامت، حق بر سلامت، جرم‌انگاری انتقال اچ.آی.وی و نمونه‌هایی از تحولات حقوقی در این زمینه مورد سنجش قرار گرفته‌اند.
ملاحظات اخلاقی: در تحلیل موضوع، اصولی مانند کرامت انسانی، منع تبعیض علیه افراد مبتلا به اچ.آی.وی، حفظ حریم خصوصی، تناسب در مداخله کیفری، اصل قانونی بودن جرائم و مجازات‌ها و ضرورت حمایت از حق بر سلامت مورد توجه قرار گرفته است.
یافته ­ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رویکردهای نوین حقوقی از جرم‌انگاری گسترده و مبتنی­بر ترس فاصله گرفته و بر معیارهایی چون قصد مجرمانه، خطر واقعی، رابطه سببیت و تناسب تأکید دارند. وانگهی، انتقال اچ.آی.وی در سیاست جنایی معاصر، جز در موارد افراطیِ همراه با قصد آسیب‌رسانی گسترده، با بیوتروریسم کلاسیک یکسان انگاشته نمی‌شود.
نتیجه­: جرم‌انگاری انتشار عمدی اچ.آی.وی تنها در صورتی موجه و مشروع است که به‌صورت محدود، مبتنی بر احراز قصد، وجود خطر واقعی و رعایت اصول حقوق بشری طراحی شود. در غیر این صورت، چنین رویکردی می‌تواند به تبعیض، نقض حریم خصوصی، کاهش اعتماد به نظام سلامت و تضعیف کارآمدی سیاست‌های پیشگیرانه منجر شود.
کلیدواژه‌ها

منابع
    الف. منابع فارسی
- آجری‌آیسک، عاطفه، «ایدز و حق بر آگاهی اشخاص در معرض خطر (مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا و ایران)»، حقوق بشر، دوره نوزدهم، شماره اول ، 1403.
- خیبری‌چوبر، عمار؛ ابن‌تراب، مریم و واحدیاریجان، یونس، «بررسی فقهی حقوقی مجازات انتقال و انتشار بیماری‌های واگیردار»، فقه جزای تطبیقی، دوره دوم، شماره دوم، 1401.
- صادقی، سالار؛ شوشتری‌ثانی، محمد و اسلامی، طاها، «بررسی تدابیر پیشگیرانه کیفری و غیرکیفری در کنترل شیوع ویروس‌های آمیزشی (با تأکید بر ویروس اچ‌پی‌وی).» تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دوره دوم، شماره چهارم، ۱۴۰۴.
- کُرد، زینب؛ بیگجانی، جمال؛ تمیزی، زهرا و محمدنژاد، اسمعیل، «منشور حقوق بیماران مبتلا به ویروس اچ ای وی/ایدز براساس منشور و مراقبت پرستاری: یک مطالعه مروری». تعالی بالینی. دوره چهارم، شماره اول، 1394.
- مولائی‌فرد، محسن و مسعودی‌فر، هادی، «تأثیر بیماری‌های فراگیر بر گسترش تروریسم». تمدن حقوقی، دوره هشتم، شماره بیست­وسوم، ۱۴۰۴.
- نمامیان، پیمان؛ شیرزاد، هادی و شهبازی، مهدی، «عملکرد شورای امنیت ملل متحد در حفاظت از بهداشت عمومی در دوران همه‌گیری جهانی کووید-19 با تأکید بر قطعنامه (2020)2532». طب انتظامی، دوره دهم، شماره اول، 1399.
- هاشمی، رامین؛ قناد، فاطمه و کنعانی، محمدعلی، «بیوتروریسم (تروریسم بیولوژیکی) تهدید فراروی حقوق بین‌الملل»، مطالعات حقوق بشر اسلامی، دوره سیزدهم، شماره دوم، 1403.
    ب. منابع لاتین
- Ashworth, A, Principles of criminal law (5th ed.), Oxford, Oxford University Press, 2006
- Bland, S. E, Decriminalizing disease: A health justice approach to infectious diseases and criminal law, Arkansas Law Review, Vol 77, No 3, 2024.
- Cameron, E, Criminalization of HIV transmission: Poor public health policy, HIV/AIDS Policy and Law Review, Vol 14, No 2, 2009.
- Carter, D. J, Transmission of HIV and the criminal law: Examining the impact of pre-exposure prophylaxis and treatment-as-prevention”, Melbourne University Law Review, Vol 43, NO 3, 2020.
- Csete, J & Elliott, R, Criminalization of HIV transmission and exposure: In search of rights-based public health alternatives to criminal law, Future Virology,  Vol 6, No 8, 2011.
- Elbe, S, Should HIV/AIDS be securitized? The ethical dilemmas of linking HIV/AIDS and security. International Studies Quarterly, Vol 50, No 1, 2006.
- Guilloux, A, SARS, governance and the globalization of disease [Review of the book SARS, governance and the globalization of disease, by D. P. Fidler]. China Perspectives, No 63, 2006.
- Gostin, L. O & Wiley, L. F, Public health law: Power, duty, restraint (3rd ed.). University of California Press, 2016.
- Gostin, L. O, Global health law, 2010.
- Dagron, S, Review of Global health law, by L. O. Gostin. European Journal of International Law, 25(3), 2014.
- Horberg, M & Raymond, E, HIV criminalization reform in the United States, 2019.
- Mann, J; Tarantola, D & Netter, T (Eds.), AIDS in the world II: Global dimensions, social roots and responses, 1999.
- Mykhalovskiy, E. The public health implications of HIV criminalization: Past, current, and future research directions, Critical Public Health, Vol 25, No 4, 2015.
- Nowak, M, UN covenant on civil and political rights: CCPR commentary (2nd ed.), N.P. Engel, 2005.
- Weait, M, Intimacy and responsibility: The criminalisation of HIV transmission, Routledge-Cavendish, 2007.
ج. اسناد و گزارش سازمان‌های بین المللی
- Department of Justice Canada. (2018). Criminal justice system’s response to non-disclosure of HIV.
- UNAIDS. (2013). Ending overly broad criminalization of HIV non-disclosure, exposure and transmission: Guidance note.
- UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights [CESCR]. (2000). General Comment No. 14: The right to the highest attainable standard of health (Article 12 of the International Convenant on Economic, Social and Cultural Rights) (UN Doc. E/C. 12/2000/4).
- UN Human Rights Council. (2012). Report of the Special Rapporteur on the right of everyone to the enjoyment of the highest attainable standard of physical and mental health (UN Doc. A/HRC/20/15).
- UN Human Rights Council. (2015). Report of the Special Rapporteur on the right of everyone to the enjoyment of the highest attainable standard of physical and mental health (UN Doc. A/HRC/29/33).
- UN Development Program [UNDP]. (2012). Global commission on HIV and the law: Risks, rights & health.
- United Nations Economic and Social Council. (1985). Siracusa Principles on the Limitation and Derogation Provisions in the International Covenant on Civil and Political Rights (UN Doc. E/CN.4/1985/4).       
    د. پرونده‌های قضایی
- R v. Dica, [2004] EWCA Crim 1103.
- R v. Konzani, [2005] EWCA Crim 706.