پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

بررسی تطبیقی مسئولیت حقوقی دولت‌ها در سطح جامعه جهانی در قبال استرداد محکومین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: انتقال محکومین و استرداد مجرمین از مهم‌ترین جلوه‌های همکاری قضایی میان دولت‌ها در حقوق بین‌الملل است که بر تعهدات معاهده‌ای و قواعد عرفی استوار است. تحولات پس از جنگ جهانی دوم و شکل‌گیری ارزش‌های فراملی، تعهدات گسترده‌تری را برای دولت‌ها ایجاد کرد که گاه مستقل از اراده مستقیم آن‌ها بوده و مسئولیت مشترکی را برای جامعه بین‌المللی به همراه داشته است. در این میان، «تعهد به همکاری» در حقوق کیفری بین‌المللی اهمیت ویژه‌ای یافته است. هدف پژوهش حاضر، بررسی مبانی و نحوه همکاری دولت‌ها در زمینه استرداد مجرمین و انتقال محکومین و تبیین نقش این سازوکارها در مبارزه با جرائم فراملی است.
مواد و روش ­ها: این پژوهش با رویکرد توصیفی– تحلیلی انجام شده است. داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای شامل کتاب‌ها، مقالات علمی، اسناد بین‌المللی و معاهدات مرتبط گردآوری و با روش تحلیل حقوقی بررسی شده‌اند. همچنین دیدگاه‌های حقوق‌دانان و رویه‌های موجود در این حوزه مورد مطالعه قرار گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: اصول امانت‌داری علمی، استناد دقیق به منابع و رعایت حقوق مالکیت فکری در تمامی مراحل پژوهش مورد توجه قرار گرفته است.
یافته ­ها: نتایج نشان می‌دهد استرداد مجرمین و انتقال محکومین از مهم‌ترین سازوکارهای همکاری بین‌المللی در مقابله با جرائم فراملی هستند. این سازوکارها ضمن فراهم کردن امکان تعقیب یا اجرای حکم برای دولت درخواست‌کننده، از تبدیل‌شدن قلمرو دولت مستردکننده به پناهگاه مجرمان نیز جلوگیری می‌کنند. با این حال، ملاحظات سیاسی، اصل حاکمیت دولت‌ها و تفاوت نظام‌های حقوقی از مهم‌ترین چالش‌های اجرای مؤثر آن‌ها به شمار می‌روند.
نتیجه­: تقویت چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی، توسعه معاهدات دوجانبه و چندجانبه و گسترش اعتماد متقابل میان دولت‌ها می‌تواند کارآمدی فرآیند استرداد مجرمین و انتقال محکومین را افزایش داده و به ارتقای نظم و عدالت جهانی کمک کند.
کلیدواژه‌ها

منابع
     منابع فارسی
- آخوندی‌، محمود، «استرداد بزهکاران»، مجله‌ حقوقی‌ و قضائی‌ دادگستری‌، دوره هفتم، شماره هشتم، ١٣٧٢.
- احمدی، سیدسعید، استرداد مجرمین در حقوق بین الملل، تهران: انتشارات خرسندی، 1396.
- تزکان، دورموز، «اســترداد در حقوق ترکیه‌»، ترجمه‌: جاویدزاده، علی‌­اوســط‌، مجله‌ حقوقی‌ و قضــائی‌ دادگستری‌، شماره بیست­وهشتم و بیست‏ونهم، ١٣٧٨.
- حسینی‌نژاد، حسینقلی، حقوق کیفری بین‌الملل، چاپ چهارم، تهران: نشر میزان، 1383.
- حسن­برقی، صنم، نهاد استرداد مجرمین در حقوق بین الملل و حقوق کیفری ایران با نگاهی به لایحه همکاری های بین المللی در امور کیفری، تهران: انتشارات جاودانه، 1397.
- حلمی،‌ نصرت­اﷲ، مسئولیت‌ بین‌­المللی‌ دولت‌ و حمایت‌ سیاسی: طرح­های مواد تدوین شده از سوی کمیسیون حقوق بین­الملل سازمان ملل متحد‌، تهران: انتشارات میزان، ١٣٨٧.
- خالقی‌، علی‌، «انتقال محکومان»، مجله‌ دانشـکده حقوق و علوم سـیاسـی‌، دوره شصت­وچهارم، ١٣٨٣.
- دویچ، کارل؛ کیوهین، رابرت و جمعی از نویسندگان، نظریه‌­های‌ روابط‌ بین‏الملل‌، ترجمه:‌ وحید بزرگی‌، جلد دوم، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی ماجد‌، ١٣٧٥.
- زرکلام، ستار، تعارض قوانین‌ جزایی‌ در مکان، پایان­نامه کارشناسی‌ ارشد به راهنمایی مجتبی نورزاد، تهران: دانشگاه تهران، ١٣٦٩.
- علی‌آبادی، عبدالحسین‌، حقوق جنائی‌، جلد سوم، تهران: انتشارات فردوسی، ١٣92.
- کریمی‌­نیا، محمدمهدی‌، «حقوق بشـر در ارتباط با اسـترداد مجرمان و پناهندگان سـیاسـی»،‌ مجله‌ معرفت‌، شماره پنجاه­وپنجم، ١٣٨١.
- محمدی­کرجی، رضا، استرداد مجرمان، تهران: انتشارات مجد، 1399.
     منابع لاتین
- Baumann, C. E, The Diplomatic Kidnappings – A Revolutionary Tactic of Urban Terrorism, Martinus Nijthoff.a, 1973.
-Bassiouni, M. C & Nanda, V. P (Eds.), A Treatise on International Criminal Law: Vol. 2. Jurisdiction and Cooperation. Charles C. Thomas,1973.
- Freestone, D, International Cooperation Against Terrorism and the Development of International Law Principle of Jurisdiction, In R, Higgins & M, Flory (Eds.), London: Terrorism and International LawRoutledge, 1994.
- International Law Commission, Draft Articles on Responsibility of States for International, Wrongful Act: Report the ICL on the Work of Fifty-Third Session, United Nations, 2001.
- McCarthy,J. G, “The Passive Personality Principle and its Use InCombating Fordham International Terrorism”, Fordham International Law Journa, Vol.13, No.3, 421-451, 1990.
-Schabas, W. A, An Introduction to the International Criminal Court (5th ed.), Cambridge University Press, 2017.
- Stein ,T, Extradition In Encyclopedia of Public International Law, Elsevier Science Publishers ،1985.
- Sucharitkul, S, “International Terrorism and the Problems of Jurisdiction”, Syracuse Journal of International Law and Commerce, Vol. 11, No. 2, 193-208, 1948.
- United Nations, Vienna Convention on the Law of Treaties,1969. https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/1_1_1969.pdf
- Williams ,G , “Venue and Ambit of the Criminal Law”, Law Quarterly Review, No. 117, 66-95, 2001.
   سایت­های اینترنتی
- سایت لانِت، آخرین مراجعه: 05/04/1393 (http://www.lawnet.ir)
- سایت قوه قضائیه، بایگانی الکترونیک، آخرین مراجعه: 10/04/1393 (http://www.bia-judiciary.ir/tabid/134/Default.aspx)