پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

اعتبار حقوقی قراردادهای bot و نسبت آن با تعهدات دولت در قبال حقوق بشر اقتصادی و اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه فقه و مبانی حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری (ره)، تهران، ایران
10.22034/jhsrj.2026.2084246.1052
چکیده
زمینه و هدف: قراردادهای BOT به عنوان ابزاری برای توسعه پروژه‌های زیرساختی و ارائه خدمات عمومی، ارتباط مستقیم با حقوق بشر اقتصادی و اجتماعی دارند. این مقاله به بررسی اعتبار حقوقی قراردادهای BOT و تأثیر آن‌ها بر حقوق بشر اقتصادی و اجتماعی، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، می‌پردازد. هدف این تحقیق تحلیل نقش دولت‌ها در تضمین تأمین حقوق بشر از طریق این قراردادهاست.
مواد و روش­ها: این تحقیق به روش تحلیلی-توصیفی انجام شده است. منابع اصلی شامل اسناد بین‌المللی حقوق بشر، قوانین ملی، و نمونه‌های موردی از پروژه‌های BOT در کشورهای مختلف می‌باشد.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله حاضر، اصول امانتداری و اخلاق نگارش رعایت شده است.
یافته­ها: قراردادهای BOT می‌توانند دسترسی به خدمات عمومی را تسهیل کنند، اما ممکن است با افزایش هزینه‌ها و کاهش کیفیت خدمات، حقوق اقتصادی و اجتماعی مردم را تهدید کنند. نظارت مؤثر دولت بر این قراردادها ضروری است تا از نقض حقوق بشر جلوگیری شود. این قراردادها می‌توانند به اشتغال و انتقال تکنولوژی کمک کنند، اما در صورت عدم نظارت کافی، منافع عمومی به خطر می‌افتد.
نتیجه­: قراردادهای BOT پتانسیل بالایی برای ارتقای حقوق بشر اقتصادی و اجتماعی دارند، اما نظارت دولت و تضمین حقوق شهروندان در برابر منافع بخش خصوصی ضروری است. دولت‌ها باید اطمینان حاصل کنند که این قراردادها به‌طور عادلانه اجرا شده و حقوق مردم، به ویژه در حوزه‌های اساسی مانند بهداشت، آموزش و حمل‌ونقل، حفظ می‌شود.
کلیدواژه‌ها

داودیان، حیدر؛ اکبری­لر، حسین؛ الوند، رمضانعلی؛ سیدکلبادی، سید مهدی، «ارزیابی عملکرد قراردادهای BOT در ساخت و توسعه سازه­های زیربنایی»، همایش بین­المللی دانشگاه شهید بهشتی، 1395.
- زمانی، سید قاسم، رحمان­نسب امیری، نسیم، «ضرورت طرح مسؤولیت کیفری شرکت­ها در قبال نقض حقوق بشر در نظام­های حقوقی داخلی»، مجله پژوهش­های حقوقی جزا و جرم­شناسی، دورۀ نهم، شمارۀ هفدهم، 1400.
- شاکری، بلال؛ ناصری مقدم، حسین، «بررسی فقهی قراردادهای بی.او.تی (BOT)»، فصلنامه فقه، سال بیست­وپنجم، شماره سوم، 1397.
- شایگان­فر، امیر؛ زارع، علی، «مروری بر جایگاه قرارداد BOT در نظام حقوقی ایران»، فصلنامه مطالعات بین­المللی، سال دوازدهم، شماره دوم، 1394.
- شیروی، عبدالحسین، «قراردادهای ساخت، بهره­برداری و واگذاری (BOT)»، فصلنامه نامه مفید، شماره بیست­وششم، 1384.
- طاهری، آزاده­السادات، «حق اشتغال به مثابه حق بشری»، ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه، شماره صدوشصت­ودوم، 1392.
- طباطبایی مؤتمنی، منوچهر، «مفهوم ابداع قواعد حاکم بر قراردادهای عمومی»، مؤسسه مطالعات و پژوهش­های حقوقی، دوره چهارم، شماره هفتم، 1384.
- طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن، النهایه، تهران، انتشارات دارالفکر، 1400.
- کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1393.
- کاشانی، جواد؛ عامری، فیصل؛ کاظمی نجف­آبادی، عباس؛ احمدی­ندوشن، علیرضا، «بررسی نقش حاکمیت در موفقیت قراردادهای مشارکت عمومی-خصوصی با تأکید بر مؤلفه نظارت در شرکت ملی گاز ایران»، فصلنامه حقوق اداری، سال هفتم، شماره بیست­ودوم، 1399.
- مدنی، سید جلال­الدین، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، مصحح: اشرف‌السادات کاشانی، تهران، انتشارات پایدار، 1389.
- منتظری­مقدم، رضا؛ کوچ­نژاد، رضا؛ رامین­نیا، مژگان، «ابعاد حقوقی انتقال فناوری هسته­ای برای مقاصد صلح­آمیز در حقوق بین­الملل»، فصلنامه راهبرد اجتماعی-فرهنگی، سال هشتم، شماره سی­ودوم، 1398.
- منفرد، مجید، «بررسی قراردادهای بین­المللی بی. او. تی از منظر حقوقی»، مجله دانش حقوق مالیه، سال ششم، شماره بیست­ویکم، 1401.
- میرموسوی، سیدعلی، «تعهد و مسؤولیت دولت در برابر حقوق بشر»، دو فصلنامه حقوق بشر، سال شانزدهم، شماره اول، 1400.
- واعظی، سید مجتبی، «نظریه نفع عمومی و جایگاه آن در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران: از نظریه دولت تا نظریه حقوق عمومی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره پنجاه­وسوم، شماره چهارم، 1402.
- والی­زاده، سودابه؛ والی­زاده، داریوش؛ پروری، علی، «بررسی حقوقی قراردادهای BOT و EPC در پروژه­های راه­سازی»، فصلنامه مهندسی و مدیریت ساخت، سال دوم، شماره سوم، 1396.
     منابع لاتین
- African Commission on Human and Peoples’ Rights, “Zimbabwe Human Rights NGO Forum/Zimbabwe”, (Comm. 245/2002, Report of 11-25 May 2006).
- CESCR, Committee on Economic, Social and Cultural Rights (2000). General Comment No. 14: The Right to the Highest Attainable Standard of Health. UN Doc. E/C.12/2000/11, 50.
- CESCR, Committee on Economic, Social and Cultural Rights (2002). General Comment No. 15: The Right to Water. UN Doc. E/C.12/2002/12.
- Douglas, fried. “The US Government Moves to Encourage More P3s”, Project Finance NewsWire, Washington, 2014.
- Hall, D. Why Public-Private Partnerships Don’t Work. Public Services International Research Unit, University of Greenwich, 2015.
- ICESCR. International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights. United Nations, art: 2, 1966.
- International Labour Organization. Investment programme: Creating jobs through public investment. International Labour Organization, 2018.
- Kumaraswamy, M. M. and David, A. M.; ASCE journal of construction engineering and management, 45 (3), 2002.
- Maskin, E. and Jean, T. Review of Economic Studies, 66(1), 1999.
- Mubin, S., & Ghaffar, A. BOT contracts: Applicability in Pakistan for infrastructure development. Pakistani Journal of Engineering and Applied Sciences, 3, 2008.
- Ott, A. F. and Keith, H. Privatisation and Economic Efficiency, Edward Elgar Publishing Ltd, Hants, England, 1991.
- World Bank. Infrastructure Development in East Asia and the Pacific, World Bank, Washington DC, 1995.
- World Bank. Public-Private Partnerships Reference Guide. Washington, DC, 2014.
- World Bank. Private Participation in Infrastructure (PPI) Report. Washington, DC, 2017.
- Yescombe, E. R. Public-Private Partnerships in Subnational Governments. Butterworth-Heinemann, 2018.