پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

نقش تقسیمات کشوری در تحقق حقوق بشر و عدالت فضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکدۀ حکمرانی اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
2 گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکدۀ حکمرانی اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
10.22034/jhsrj.2026.2086469.1066
چکیده
زمینه و هدف: این مقاله به تحلیل نقش تقسیمات کشوری در تحقق حقوق بشر و عدالت فضایی با تأکید بر ایران می‌پردازد. هدف پژوهش، تبیین پیوند میان سازماندهی سیاسی فضا و استانداردهای حقوق بشری نظیر حق بر توسعه، حق بر شهر، حق مشارکت سیاسی، حق دسترسی برابر به خدمات عمومی و حق بر هویت فرهنگی و قومی است.
مواد و روش­ها: پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، اسنادی و تحلیل محتوای کیفی قوانین، مقررات و نظریه‌های مرتبط در حوزه جغرافیای سیاسی، حقوق عمومی و حقوق بشر انجام شده است.
ملاحظات اخلاقی: مقاله با پایبندی به اصول اخلاق پژوهشی از جمله امانتداری علمی، استناد دقیق به منابع، پرهیز از سوگیری و ذکر صریح تضاد منافع (عدم وجود) تدوین شده است.
یافته­ها: نظام تقسیمات کشوری در ایران عمدتاً بر پایه معیار کمی جمعیت و با رویکردی تمرکزگرا طراحی شده که به حاشیه‌رانی شاخص‌های فرهنگی، قومی و جغرافیایی انجامیده است. این وضعیت، تحقق استانداردهای حقوق بشری را با چالش مواجه کرده است. تمرکز افراطی قدرت، دسترسی عادلانه به خدمات و امکانات را مختل و نابرابری‌های منطقه‌ای را تشدید نموده است.
نتیجه­: اصلاح نظام تقسیمات کشوری در ایران مستلزم گذار از رویکرد صرفاً اداری-امنیتی به الگوی حقوق بشرمحور و عدالت‌بنیان است. تحقق این هدف مستلزم تمرکززدایی واقعی، تقویت نهادهای محلی منتخب، لحاظ تنوع فرهنگی و قومی در مرزگذاری‌های اداری، و انطباق قوانین با اسناد بین‌المللی حقوق بشر به ویژه حق تعیین سرنوشت و حق بر توسعه پایدار است.
کلیدواژه‌ها

اطاعت، جواد؛ موسوی، زهرا، تمرکززدایی و توسعه پایدار در ایران. تهران، نشر انتخاب، ۱۳۹۰.
- حافظ‌نیا، محمدرضا، مبانی مطالعات سیاسی - اجتماعی، جلد اول، تهران، سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور، ۱۳95.
- جونز، مارتین؛ جونز، رایس؛ وودز، مایکل، مقدمه‌ای بر جغرافیای سیاسی، ترجمه، زهرا پیشگاهی‌فرد و رسول اکبری. تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۶.
- حافظ‌نیا، محمدرضا، جغرافیای سیاسی ایران، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۱.
- حافظ‌نیا، محمدرضا و کاویانی‌راد، مراد، افق‌های جدید در جغرافیای سیاسی، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۹۳.
- حافظ‌نیا، محمدرضا؛ احمدی‌پور، زهرا؛ قادری حاجت، مصطفی، سیاست و فضا، مشهد، انتشارات پاپلی، ۱۳۸۹.
- خوبروی‌پاک، محمدرضا، نقدی بر فدرالیسم، تهران، نشر پردیس دانش، ۱۳۹۱.
- دره میرحیدر، اصول و مبانی جغرافیای سیاسی، تهران، نشر سیمرغ وابسته به انتشارات امیرکبیر، 1390.
- دره میرحیدر، مبانی جغرافیای سیاسی، تهران، نشر سمت، ۱۳۹۱.
- دو توکویل، آلکسی، تحلیل دموکراسی در آمریکا، ترجمه رحمت‌الله مقدم مراغه‌ای، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۳.
- زیاری، کرامت‌الله، اصول و روش‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای، یزد، انتشارات دانشگاه یزد، 1398.
- شکویی، حسین، اندیشه‌های نو در فلسفه جغرافیا، جلد اول، تهران، نشر گیتاشناسی، 1404.
- عباسی، بیژن، حقوق اداری. تهران، نشر دادگستر، ۱۳۹۵.
- قاضی، ابوالفضل، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، جلد اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1402.
- قاضی شریعت‌پناهی، ابوالفضل، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران، نشر میزان، ۱۳۹۱.
- کاکس، کوین، مجموعه مقالات جغرافیای سیاسی: نظریه‌های انتقادی در علوم اجتماعی، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، 1403.
- کریمی‌پور، یدالله، مقدمه‌ای بر تقسیمات کشوری ایران (جلد نخست: وضع موجود)، تهران، انتشارات انجمن جغرافیایی ایران، 1400.
- کریمی‌پور، یدالله؛ محمدی، حمیدرضا، ژئوپلیتیک ناحیه‌گرایی و تقسیمات کشوری، تهران، نشر انتخاب، ۱۳۸۸.
     منابع لاتین
-López-Pellicer, Francisco J. Administrative Units: An Ontological Perspective. Berlin Heidelberg: Springer, 2008.
- Sidjanski, Dusan. Fédéralisme, in Dictionnaire International du Fédéralisme. Bruxelles: Bruylant, 1994.
 - Watts, Ronald L. Comparing Federal Systems: A Comparative Study. Kingston: Institute of Intergovernmental Relations, Queen’s University, 1999.