پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

اثبات مالکیت در نظام حقوقی عراق در پرتو موازین حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 استاد گروه حقوق، دانشکدة حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/jhsrj.2026.2084627.1054
چکیده
زمینه و هدف: نظام حقوقی عراق با تلفیق فقه اسلامی، قوانین مدون و عرف‌های محلی، در زمینه اثبات مالکیت با چالش‌های ساختاری عمیقی پس از جنگ ۲۰۰۳ مواجه است. این مقاله با هدف بررسی این چالش‌ها و ارائه راهکارهای اصلاحی در راستای تحقق عدالت و امنیت حقوقی تدوین شده است.
مواد و روش­ها: این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با مرور قوانین مدنی، ثبتی و آیین دادرسی عراق، همچنین رویه قضایی و اسناد مرتبط انجام شده است.
ملاحظات اخلاقی: در تهیه این مقاله، اصول اخلاق پژوهش از جمله استناد دقیق به منابع و حفظ بی‌طرفی علمی رعایت شده است.
یافته­ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که عوامل مهمی همچون فساد اداری، نابودی آرشیوها، ناهماهنگی قوانین، نفوذ فشارهای سیاسی-قبیله‌ای و فقدان نظام ثبت دیجیتال، اثبات مالکیت را دشوار و ناعادلانه ساخته و حقوق مالکان به‌ویژه در مناطق جنگ‌زده و برای اقشار کم‌درآمد نقض می‌شود. این وضعیت با موازین بین‌المللی حقوق بشر در تضاد است.
نتیجه­: ضرورت اصلاحات بنیادین در تقنین، نوسازی نظام قضایی، مبارزه با فساد، توسعه فناوری اطلاعات (مانند بلاک‌چین) و تقویت نهادهای نظارتی مستقل برای تضمین حق مالکیت و تحقق عدالت در عراق امری اجتناب‌ناپذیر است.
کلیدواژه‌ها

- أحمد، علی، المدخل للقانون المدنی العراقی، الطبعه الثالثه، بغداد، دار الثقافه للنشر، ۲۰16.
- الزیدی، علی، حقوق الملکیة در القانون العراقی، الطبعة الأولى، بغداد، دار الثقافة، ۲۰۱۲.
- السنهوری، عبد الرزاق، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، الطبعة الثانیة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۹۸۱.
- الکبیسی، محمد، شرح قانون الأحوال الشخصیة والمدنی، الطبعة الثالثة، بغداد، مطبعة الجامعة، ۲۰۱۰.
- الفتلاوی، أحمد، الإجراءات المدنیة فی العراق: دراسة مقارنة، الطبعة الثانیة، بغداد، دار السلام، ۲۰۱۵.
- النفاخ، مسلم عقیل حمید، سلب مالکیت خصوصی از منافع عمومی: مطالعه تطبیقی قانون اساسی عراق و اسناد بین‌المللی حقوق بشر (پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق عمومی)، دانشگاه ادیان و مذاهب، استاد راهنما: محمد صادقی، ۱۴۰۰.
- الیوسف، علی حسن، القانون المدنی العراقی: شرح وتعلیق، الطبعة الأولى، بغداد، دار الکتب للطباعة والنشر، ۲۰۰۳.
- عیسى عبده، أحمد إسماعیل یحیى، الملکیة فی الإسلام، الطبعة الثانیة، القاهرة، دار الشروق، ۱۹۸۰.
 
- مدخلی، محمد بن منصور ربیع، أحکام الملکیة فی الفقه الإسلامی: دراسة مقارنة، الطبعة الأولى، الریاض، دار المعراج الدولیة للنشر، ۱۹۹۶.
 
- Al-Husseini, J. "Judicial Reform in Post-Conflict Iraq: Challenges and Opportunities", International Journal of Transitional Justice, 13(1), 2019.
- Al-Jaberi, K. "Legal Pluralism and Access to Justice in Iraq: The Role of Customary and State Laws", Journal of Law and Society, 47(1), 2020.
- Dickovick, J. Tyler. "Conflict HLP Rights: The Use of Housing, Land and Property Rights in Financing Armed Conflict", Stability: International Journal of Security & Development, 12(1), 2023.
- Hussein, Rokan Abdulkadir. "Suitability of Iraqi legal system for building operation transfer contract in infrastructure construction projects", Journal of Law and Sustainable Development, 11(12), 2023.
- Kaczorowska, Maria. "Blockchain-based Land Registration: Possibilities and Challenges", Masaryk University Journal of Law and Technology, 13(2), 2019.
- Zein, Reyan M.; Twinomurinzi, Hossana. "Blockchain Technology in Lands Registration: A Systematic Literature Review", JeDEM — eJournal of eDemocracy and Open Government, 15(2), 2023.
دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 7
پژوهش های فقهی حقوق بشر
بهار 1405
صفحه 44-58