پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

اجرای مؤثر احکام مدنی در پرتو اسناد حقوق بشری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
2 گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
10.22034/jhsrj.2026.2086468.1065
چکیده
زمینه و هدف: این مقاله با تمرکز بر استانداردهای حقوق بشری، به بررسی موانع اجرای مؤثر احکام مدنی و تحلیل ارکان تحقق این اصل (سرعت، اعاده وضعیت و سهولت) می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین الزامات نظام قضایی برای تضمین دسترسی سریع و کامل محکوم‌له به حق خود، به عنوان بخشی از حق بر دادرسی منصفانه و مؤثر است.

مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه‌ای انجام شده است. مواد مورد بررسی شامل قوانین داخلی، دکترین حقوقی، و اسناد فراملی حقوق بشری است.

ملاحظات اخلاقی: این پژوهش با رعایت اصول اخلاق علمی و صداقت پژوهشی انجام شده است.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد اجرای مؤثر احکام مدنی متکی بر سه رکن اساسی است: سرعت، اعاده وضعیت و سهولت. با این حال، عواملی مانند تشریفات زائد، امکان سوءاستفاده محکوم‌علیه، و رفتارها یا کاستی‌های مأمورین اجرا و نهادهای وابسته به عنوان موانع اصلی شناسایی شده‌اند. تأخیر در اجرا با استاندارد «دادرسی در مدت معقول» در اسناد حقوق بشری در تعارض است.

نتیجه: تحقق اصل اجرای مؤثر احکام، که خود زیرمجموعه‌ای از دادرسی منصفانه و حق دادخواهی مؤثر محسوب می‌شود، نیازمند بازنگری در برخی مقررات، تقویت ضمانت‌اجراها، و مدیریت حرفه‌ای فرآیند اجرا است. همسو سازی رویه‌های داخلی با استانداردهای حقوق بشری، نه تنها حقوق اصحاب دعوا را تضمین می‌کند، بلکه کارآمدی و اعتماد عمومی به نظام قضایی را نیز ارتقاء می‌بخشد.
کلیدواژه‌ها

-    الماسی، نجادعلی و حبیبی، بهنام. (1391). درآمد بر کیفیت دادرسی در فرآیند دادرسی کارآمد. نشریه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره17 شماره58، 72-47.
-    امینی، منصور و نیکوبیان، امیر. (1396). مفهوم شناسی اصول و اجرای احکام. مجله حقوق دادگستری، شماره نوزدهم، سال هشتاد و یکم، 28-7.
-    توکلی، محمدمهدی. (1399). آموزش جامع آیین دادرسی مدنی. چاپ اول، تهران: نشر مکتوب آخر.
-    حیاتی، علی عباس. (1399). آیین دادرسی مدنی در نظام حقوقی کنونی. چاپ هفتم، تهران: نشر میزان.
-    خدابخشی، عبدالله. (1393). حقوق حاکم بر اجرای آرای مدنی. چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-        شمس، عبدالله. (1397). اجرای احکام مدنی. چاپ دوم، تهران: انتشارات داراک.
-    صادقی، محسن. (1394). اصول حقوقی و جایگاه آن در حقوق موضوعه. چاپ دوم، تهران: نشر میزان.
-    صدری زاده افشار، سید محمد. (1379). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی دادگاه‌های عمومی انقلاب. چاپ پنجم، تهران: جهاد دانشگاهی. مارتین، ریموند. (1395). اصول راهبردی دادرسی مدنی. ترجمه شایگان، اسماعیل، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
-    مافی، همایون و غمیلویی، محمد. (1397). مفهوم و ضمانت اجرای اصول دادرسی. مجله مقالات همایش ملی تجلیل از مقام علمی استاد محمد جعفر جعفری لنگرودی، فصل دوم، آیین دادرسی 288.
-    محسنی، حسن (1399). اداره جریان دادرسی مدنی بر پایه همکاری و در چارچوب اصل دادرسی. چاپ پنجم ، تهران: شرکت است اسامی انتشار.
-    محسنی، حسن. (1389). فن اداره جریان دادرسی ساماندهی دادرسی در قالب اصول دادرسی. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره40 شماره4، 368-353.
-    محسنی، حسن. (1387). عدالت آیینی پژوهش پیرامون نظریه‌های دادرسی عادلانه مدنی. فصلنامه حقوق مجله دانشگاه حقوق و علوم سیاسی، دوره38 شماره1 319-285.
-    محسنی، حسن و غمامی، مجید. (1395).آیین دادرسی فراملی. چاپ سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-    محسنی، حسن. (1394). اجرای مؤثر رأی و آیین اجرای محکومیت‌های مالی. چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-    مقدادی، محمدمهدی و نیکوجوی، نسرین. (1396) راهکارهای مؤثر اجرای احکام مدنی در ایران و فرانسه. مجله حقوق تطبیقی، جلد13 شماره2، 152-129.
-    مهاجری، علی. (1397). دانشنامه اجرای احکام مدنی. چاپ دوم، تهران: انتشارات فکر سازان.
-        موسوی، سید عباس. (1403). اجرای احکام مدنی. چاپ اول، تهران: گنج دانش.
-        نهرینی، فریدون. (1397). ایستایی حکم دادگاه. چاپ دوم، تهران: گنج دانش.
-    یزدان پناه، محمد. (1397). بایسته‌های اصول اجرای مؤثر آرای مدنی و حقوق ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار.
-    صفدریان، حمزه (۱۳۹۸). اجرای احکام مدنی در مراجع قضایی ایران. تهران: انتشارات قوه قضائیه.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
منابع لاتین
-        Melcarne, A. (2021). Is justice delayed justice denied? An empirical approach. Journal of Law and Social Inquiry.
-        Virgo, G. (2024). The principles of the law of restitution (4th ed.). Oxford University Press.
-        Van Gyampo, R. E. (2014). Justice Delayed is Justice Denied: A Call for Timeous Court Rulings in Ghana. Journal of Law, Policy and Globalization.
-        Fentiman, Richard (2015) Preserving Judgment Assets. In International Commercial Litigation (2nd ed.), pp. 543–616. Oxford University Press.
-        Deguchi, Masahisa (2024). Comparative Legal Perspective on the Effective Enforcement of Creditors’ Rights. In B. Hess, M. Woo, L. Cadiet, S. Menétrey & E. Vallines García (Eds.), Comparative Procedural Law and Justice (Part XIII Chapter 2). Retrieved from cplj.org publications.