پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

شاخص ­های فقهی حاکمیت در تربیت کودک و نوجوان با نگاهی به موازین حقوق بشر بین ­المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: تربیت کودک و نوجوان به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین عرصه‌های شکل‌گیری شخصیت انسانی، همواره مورد توجه فقه اسلامی و اسناد حقوق بشر بین‌المللی بوده است. در این میان، نقش حاکمیت در سیاست‌گذاری و هدایت فرایند تربیت، از جایگاهی ویژه برخوردار است. با وجود این، چگونگی تبیین شاخص‌های فقهی حاکمیت در تربیت کودک و نوجوان و نسبت آن با موازین حقوق بشر بین‌المللی، نیازمند بررسی دقیق و نظام‌مند است. هدف این پژوهش، استخراج شاخص‌های فقهی حاکمیت در حوزه تربیت کودک و نوجوان و تحلیل تطبیقی آن با اسناد حقوق بشر بین‌المللی است.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و ‌روش آن به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد؛ همچنین روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته ­ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد فقه اسلامی با تأکید بر اصولی چون حمایت، هدایت تربیتی، عدالت آموزشی، تقویت هویت دینی و توجه به رشد تدریجی کودک، نقش فعالی برای حاکمیت قائل است که در بسیاری موارد با اصول حقوق بشر بین‌المللی هم‌سو است.
نتیجه­: نتایج حاکی از آن است که با بهره‌گیری از ظرفیت اجتهاد و تفسیر بومی حقوق بشر، امکان تعامل و هم‌افزایی میان فقه اسلامی و موازین بین‌المللی در حوزه تربیت کودک و نوجوان وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

- اعرافی، علیرضا؛ امامی­راد، احمد؛ موسوی، سیدعباس، «قواعد عمومی جاری در ساحت تربیت جنسی در فقه تربیتی»، مطالعات فقه تربیتی، دورۀ ششم، شمارۀ دوازدهم، 1398.
- اعرافی، علیرضا؛ محمودیان، حسین؛ شهامت، احمد، «وظیفه­مندی عمومی در تربیت اخلاقی در فقه تربیتی»، مطالعات فقه تربیتی، دورۀ پنجم، شمارۀ نهم، 1397.
- افتخاری، رجبعلی؛ طرقی، مجید، «بررسی وظیفه‌مندی نهاد خانواده در قبال تربیت عقلانی از منظر فقه»، مطالعات فقه تربیتی، دورۀ نهم، شمارۀ هفدهم، 1401.
- انصاری، غلام مرتضی؛ طرقی، مجید، «تنبیه بدنی کودکان در تربیت عبادی؛ در میزان فقه»، مطالعات فقه تربیتی، دورۀ اول، شمارۀ چهلم، 1402.
- بهشتی، محمد، «فقه اخلاقی تربیتی فیض کاشانی»، تربیت اسلامی، دورۀ ششم، شمارۀ دوازدهم، 1390.
- حیدری، ناهید؛ بهشتی، سعید؛ دلاور، علی؛ ایمانی، محسن، «فراشناختی به تربیت اخلاقی کودک از منظر اهداف و اصول بر اساس اندیشه تربیتی ابن سینا»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، دورۀ بیست­وهفتم، شمارۀ چهل­وپنجم، 1398.
- رحیمی، زینب؛ کهساری، رضا؛ ستوده، نعمت؛ خلیلی، رقیه، «آسیب‌شناسی تربیت کودک بر اساس عامل‌های زمینه‌ای رفتاری والدین از منظر امام علی (ع)»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه، دورۀ بیست­ودوم، شمارۀ دوم، 1402.
- رشید، خسرو؛ حسینی اصل نظرلو؛ مریم، یعقوبی، ابوالقاسم؛ کردنوقابی، رسول، «شناسایی مولفه­های اساسی تربیت کودک بر اساس دیدگاه والدین ایرانی»، خانواده پژوهی، دورۀ سیزدهم، شمارۀ پنجاه، 1396.
- رمضانی، فاطمه؛ حیدری، مسعود، «روش­های تربیت اجتماعی کودک بر اساس قرآن و نهج البلاغه»، پژوهش در برنامه­ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه­ریزی درسی)، دورۀ نهم، شمارۀ سی­وسوم، 1391.
- روستایی، علیرضا، و واعظی، سیدحسین. (1394). نقش اخلاق و تعلیم و تربیت از منظر فقه و حقوق اسلامی. پژوهش در برنامه­ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه ریزی درسی)، دورۀ دوازدهم، (شمارۀ نوزدهم (پیاپی 46)).
- شاملی، نصراله؛ علی اکبری بابوکانی، احسان؛ شاکری، محسن، «بررسی حدود و ثغور تنبیه، تعزیر و تادیب کودک در فقه امامیه»، پژوهش­های فقه و حقوق اسلامی (فقه و مبانی حقوق اسلامی)، دورۀ هفتم، شمارۀ بیست­وپنجم، 1390.
- شریعتی، سیدصدرالدین؛ صحرائی، فاطمه، «بررسی نقش والدین در تربیت عاطفی کودک با بهره­گیری از سیره امام رضا(ع)»، فرهنگ مشاوره و روان­درمانی (فرهنگ مشاوره)، دورۀ دهم، شمارۀ اول، 1398.
- شریفی، محمدهادی؛ رفیعی­مقدم، علی؛ محمدحسین، محمدحسین، «لزوم رعایت غبطه و مصلحت کودک در زمان سرپرستی از منظر فقه و حقوق موضوعه»، حقوق پزشکی، دورۀ پانزدهم (ویژه نامه نوآوری حقوقی)، 1400.
- عظیم­زاده اردبیلی، فائزه؛ افقه، آلاسادات، «نهاد ولایت بر کودک و خلاها و چالش­های آن در فقه و حقوق»، فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، دورۀ بیست­ویکم، شمارۀ شصت­وپنجم، 1395.
- عظیم­­زاده اردبیلی، فائزه؛ حمیدی­پور، معصومه؛ «سازوکارهای حمایتی از تربیت کودک در آموزه­های دینی با تاکید بر سیره رضوی»، فرهنگ رضوی، دورۀ دوم، شمارۀ پنجم، 1393.
- علی اکبری بابوکانی، احسان؛ عباس پور، رضا؛ ناصری، حسین، «واکاوی مجازات­های کودک از منظر فقه امامیه»، مبانی فقهی حقوق اسلامی (پژوهش نامه فقه و حقوق اسلامی)، دورۀ چهارم، شمارۀ هفتم، 1390.
- غنی­زاده بافقی، مریم؛ حسین­زاده سرشکی، اسماء، «جستاری بر پدیده هرزه­نگاری و اغفال سایبری کودکان در پرتو آموزه­های فقه و حقوق ایران»، فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، دورۀ بیست­وهشتم، شمارۀ هفتادوهشتم، 1402.
- فخارزاده، راضیه؛ روحانی، عباسعلی؛ دانش­پور، افتخار، «بررسی مصلحت در ازدواج ولایی کودک در حقوق ایران، با رویکردی بر فقه اسلامی»، مبانی فقهی حقوق اسلامی (پژوهش­نامه فقه و حقوق اسلامی)، دورۀ چهاردهم، شمارۀ بیست­وهفتم، 1400.
- کارآمد، حسین؛ انصاری، عبداله، «بررسی فقهی تربیت اقتصادی»، دورۀ نهم، شمارۀ هجدهم، 1401.
- کاظمی، سید عنایت­اله؛ شکوری، حسن؛ تلخابی، مجید، «تبیین اصل رعایت تدریج در تربیت از دیدگاه فقه تربیتی»، دورۀ نهم، شمارۀ هفدهم، 1401.
- کوثری، عباس، «رابطه فقه القرآن و تربیت جسمانی»، مطالعات علوم قرآن، دورۀ دوم، شمارۀ دوم (پیاپی 4)، 1399.
- مطهری، محمد لطیف، «وظیفه برنامه‌ریزی حکومت اسلامی در تربیت اخلاقی جامعه از منظر فقه امامیه»، مطالعات فقه تربیتی، دورۀ دهم، شمارۀ بیستم، 1402.
- مظاهری، معصومه؛ صالحی‌نژاد، فاطمه، «بررسی مبانی فقهی حق کودک بر بودن با والدین و خویشاوندان با رویکردی به نظر امام خمینی(س)»، پژوهش­نامه متین، دورۀ پانزدهم، شمارۀ شصت­ویکم، 1393.
- مقیسه، حسین؛ نوئی، ابراهیم؛ موسوی، سید مصطفی، «جایگاه و چگونگی تأثیر تکریم در تربیت اخلاقی در دوره کودکی»، پژوهش­نامه اخلاق، دورۀ چهاردهم، شمارۀ پنجاه، 1400.
- نیکومنش، اصغر؛ ایزدی، مهشید؛ رفیعی شمس­آبادی، حجت الله؛ وکیلی، نجمه، «تبیین روش تربیت اخلاقی کودک در هفت سال دوم ‌بر اساس تعالیم اسلامی»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، دورۀ بیست­ونهم، شمارۀ پنجاه، 1400.
     منابع لاتین
- Browarny W, Tadeusz Różewicz and Modern Identity in Poland since the Second World War. Wroclaw: Projekt Nauka; 2019; Johnson L, Morris P, Towards a framework for critical citizenship education. Curriculum Journal, 21 (1), 2020.
- David M, Amey M, The SAGE Encyclopedia of Higher Education. London: SAGE Publications; 2020.
- DePauw K, Evolving Landscape of Global Higher Education: Challenges and Opportunities from a Graduate Education Perspective. In: Badran A, Baydoun E, Hillman J, Major Challenges Facing Higher Education in the Arab World: Quality Assurance and Relevance. London: Springer; 2019.
- Fiorvanti C, Child Protection: A Child Rights Approach for Schools. In: Nastasi B, Hart S, Naser S, International Handbook on Child Rights and School Psychology. London: Springer; 2020.
- MacAllister J, Reclaiming Discipline for Education: Knowledge, relationships and the birth of Community. New York: Routledge; 2017.
- Nickerson R, Technology in Education in 2020: Thinking About the Not-Distant Future. In: Nickerson R, Zodhiates P, Technology in Education: Looking Toward 2020. New York: Routledge; 2013.
- UNESCO, Right to Education Handbook. Geneva: UNESCO Publication; 2019.
- Verheyde M, Article 28: The Right to Education. Boston: Martinus Nijhoff Publishers; 2006.
- Veugelers W, Education for critical democratic citizenship: Autonomy and social justice in a multicultural society. In: Aloni N, Weintrob L, Beyond bystanders. Rotterdam: Sense Publishers; 2017.