پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

متغیرهای بیرونی تأثیرگذار بر اعدام در جرایم مواد مخدر با نگاهی به موازین حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرم ‏شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
2 گروه حقوق جزا و جرم ‏شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 گروه حقوق، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
چکیده
زمینه و هدف: نظام حقوقی ایران همانند بعضی کشورهای دیگر، در خصوص برخی جرایم مواد مخدر، مجازات اعدام را پیش‌بینی کرده است که در این راستا ضرورت حذف مجازات اعدام از نظام حقوقی ایران، منطبق با تعهدات بین‌‌المللی و حقوق‌بشری می­باشد.
مواد و روش ­ها: این پژوهش، با روش میدانی و تطبیقی به بررسی متغیرهای بیرونی تأثیرگذار بر نظام کیفردهی مجازات اعدام در مواد مخدر می­پردازد. در این راستا، با تحلیل محتوای اسناد و مدارک از جمله پرونده­های قضایی محکومان به اعدام و مصاحبه با قضات و وکلای متخصص در این حوزه، بهره برده شده است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله اصالت و امانتداری رعایت شده است.
یافته­ ها: باور عمومی آنســت که قضات در مقام صدور حکم، کاملا تابع قانون هستند و به هیچ وجه از مؤلفه های فراتر از متن قانون همچون سوء سابقه متهمین و وضعیت اجتماعی، تأثیر رسانه­ها و.... تأثیر نمی­پذیرند، امّا پاره­ای مطالعات تجربی گویای آن است که در برخی موارد، قضات متأثر از این متغیرهای فراقانونی، تعیین مجازات می­کنند.
نتیجه­: متغیرهای فراقانونی ممکن است در احکام صادره از جانب قضات مؤثر واقع شــود. فلذا پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این پرسش است که شاخصه­های خاص فراقانونی از جمله سوء سابقه متهم، نقش رسانه­ها و یا خودِ قاضی رسیدگی کننده، چه تأثیری بر روند فرایند کیفری جرأییم مواد مخدر مستوجب اعدام در ایران دارد.
کلیدواژه‌ها

افضلی، رسول؛ صرامی، حمید؛ رحمانی، حامد؛ رحمانی‌اصل، محمد، «ارزیابی میزان اثربخشی اقدامات رسانه‌ای در مبارزه با مواد مخدر در ایران»، نشریه اعتیادپژوهی، دوره یازدهم، شماره چهل‌ودوم، 1396.
- الهام، غلامحسین؛ کریمی، مهدی، «تأثیر عوامل فراقانونی و قانونی خاص بر تفاوت آرا در تعیین مجازات قضایی در جرایم مشابه»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دوره دوم، شماره‌های چهارم و پنجم، 1394.
- پاک‌نهاد، امیر، سیاست جنایی ریسک‌مدار، چاپ اول، تهران، انتشارات میزان، 1388.
- پرادل، ژان، تاریخ اندیشه‌های کیفری، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ نهم، تهران، انتشارات سمت، 1393.
- حبیب‌زاده، اصحاب؛ شریف‌شهری، میرکاظم، «نقش رسانه‌ها (مطبوعات) در مبارزه با جرائم اقتصادی»، فصلنامه پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، دوره دهم، شماره اول، 1394.
- حدادزاده‌نیری، محمدرضا؛ حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ فرجی­ها، محمد، «واکاوی اثربخشی اعدام در جرائم مواد مخدر در پرتو نظریه‌های تحلیل اقتصادی جرم»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دوره هشتم، شماره سی‌ویکم، 1399.
- خداخواه، نسیم، ارزیابی نظام تعیین مجازات اعدام در جرایم مواد مخدر؛ نمونه‌پژوهی استان خراسان رضوی، رساله دکتری تخصصی، مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، دانشکده حقوق، 1404.
- سورین، تانکارد؛ ورنر، جیمز، نظریه‌های ارتباطات، ترجمه علیرضا دهقان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1381.
- غلاملو، جمشید؛ فرجی­ها، محمد، «محکومیت بی‌گناهان: از خطای قضایی تا بی‌گناهی واقعی»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، سال سوم، شماره هشتم، 1393.
- فارال، استیفن؛ جکسون، جاناتان؛ گری، امیلی، نظم اجتماعی و ترس از جرم در دوران معاصر، ترجمه حمیدرضا نیکوکار، چاپ اول، تهران، انتشارات میزان، 1392.
- فرجی­ها، محمد، «بازتاب رسانه‌ای جرم»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی رفاه اجتماعی، دوره ششم، شماره بیست‌ودوم، 1385.
- قلی‌زاده، بهنام، «نقش رسانه‌ها در پیشگیری از سوءمصرف مواد مخدر»، فصلنامه سلامت اجتماعی و اعتیاد، 1394.
- موروثی‌درگاه، محمد؛ یوسفیان شوره‌دلی، بهنام، «تحکیم حاکمیت قانون از رهگذر ابطال تحقیقات و خروج از عداد ادله»، فصلنامه پژوهشنامه حقوق کیفری، سال دوازدهم، شماره دوم (پیاپی بیست‌وچهارم)، 1400.
- نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ هاشم‌بیگی، حمید، دانشنامه جرم‌شناسی، چاپ سوم، تهران، نشر گنج دانش، 1393.
- هالوی، گابریل، کیفردهی؛ آموزه‌ای مدرن، ترجمه علی شجاعی، تهران، نشر دادگستر، 1393.
     منابع لاتین
- Fisher, David H., The German Legal System and Legal Language, London, Routledge, 2009.
- Genevieve, H., Sentencing for Drug Offences in England and Wales, Series on Legislative Reform of Drug Policies, 2010
- Neubauer, David W., America’s Courts and the Criminal Justice System, Ninth Edition, Thomson Wadsworth, 2008.
- Chambliss, William T., “Another Lost War: The Costs and Consequences of Drug Prohibition”, Social Justice, Volume 22, Number 2 (60), 1995.
- Kenny, Paul D.; Holmes, Ronald, “A New Penal Populism? Rodrigo Duterte, Public Opinion, and the War on Drugs in the Philippines”, Journal of East Asian Studies, Volume 20, Issue 2, 2020.