Historical analysis of the concept of justice in Imami jurisprudence and its reflection in universal human rights

Document Type : Original Article

Author
Sarvat Soleimanzadeh Afshar
Assistant Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Payame Noor University, Tehran, Iran
10.22034/jhsrj.2025.2078957.1039
Abstract
Background and Aim: Justice is one of the most fundamental concepts in Islamic jurisprudential thought, which has been continuously redefined in response to historical, social, and philosophical transformations. The aim of this study is to examine the historical evolution of the concept of justice from the early Islamic sources to its reflection in the contemporary discourse of global human rights.
 
Materials and Methods: This research is of theoretical type and the research method is descriptive-analytical and the method of data collection is library and has been done by referring to documents, books and articles.
 
Ethical Considerations: In order to organize this research, while observing the authenticity of the texts, honesty and fidelity have been observed.
 
Findings: the research finds that the notion of justice in Islamic thought has evolved from a divine equilibrium and cosmic order (qist) to a human-centered legal and social justice grounded in rationality.
 
Conclusion: The results indicate that this historical transformation has opened a constructive space for dialogue between Islamic jurisprudence and the global human rights system, strengthening the possibility of interpreting Islamic justice within the framework of universal human dignity.
Keywords
Jurisprudential Justice
Historical Evolution
Islamic Thought
Fiqh and Human Rights
Human Dignity
-        استراترن، پل (1400). آشنایی با لاک. تهران: نشر مرکز.
-    بهرامی، معصومه. (1395). معناشناسی واژه «عدالت». تهران: همایش ملی واژه پژوهی در علوم اسلامی.
-    پیریایی، صالحه، و ارشدی، نسرین. (1391). امنیت عدالت. مشاوره شغلی و سازمانی، 4(11)، 61-78.
-    پیمان، حبیب اله. (1384). عدالت بدون آزادی نتیجه آزادی بدون عدالت. مجله نامه، -(39)، 6-9.
-    جعفری‌تبریزی، محمدتقی (1400). توضیح و بررسی برتراند راسل – وایت. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار استاد علامه محمد تقی جعفری.
-        جهانیان، ناصر. (1389). نظریه جامع عدالت. فلسفه دین، 7(6)، 97-134.
-    چارگامه، لیلا (1404). شر و عدالت: درآمدی تحلیلی بر رابطه شر با عدالت خداوند از دیدگاه متکلمان. تهران: داعیه.
-        دیلمی، رضا (1400). تجلی عدالت و انتظار در نظام مهدویت. تهران: طاهری.
-        رحمانی، محمد. (1383). فقه و عدالت. حکومت اسلامی، -(31)، 127-153.
-        رمضانی، مسعود. (1392). عدالت در قرآن. تهران: کنگره پیشگامان پیشرفت.
-        رئیس‌دانا، فریبرز (1400). رهایی بشر: عدالت، آزادی و دولت. تهران: نگاه.
-    شکرزاده، کریم (1402). عدل، امامت و مهدویت در علم کلام. تهران: موسسه فرهنگی هنری ادیب فقه جواهری.
-    شمسی، میثم. (1392). عدالت قضایی؛ بارزترین صحنه تجلی روح عدالت در حیات اجتماعی. تهران: کنگره پیشگامان پیشرفت.
-    طاهری، سعید (1404). مقدمه‌‌ای بر عدالت: از مبانی فلسفی تا چالش‌های فناوری. تهران: نور علم.
-    طبیب زاده، پونه، و اسلامی، رضا. (1397). تاثیر عدالت ترمیمی بر تحقق اهداف کلان عدالت انتقالی. پژوهش حقوق کیفری، 6(23)، 213-247.
-    عابدینی، آرش. (1394). بررسی مفهوم عدالت اجتماعی. تهران، ایران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
-    فائز، کوکب، خنیفر، حسین، الوانی، سیدمهدی، پورعزت، علی اصغر، و جندقی، غلامرضا. (1391). مفهوم شناسی تطبیقی عدالت زبانی (کارکرد زبان در توسعه عدالت). جستارهای زبانی، 3(1(9))، 113-126.
-        فرشاد، علی اصغر. (1388). عدالت در سلامت. سلامت کار ایران، 6(1)، 1-5.
-    کلانتری، علی‌اکبر (1404). عدالت‌ورزی و قانون‌مداری. تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس.
-    محمودی، سیدعلی (1404). فراخنای آزادی و عدالت: تاملاتی در آرای جان رالز، فیلسوف اخلاق، صلح و دموکراسی. تهران: گام نو.
-        موسوی، سیدشجاع‌الدین (1400). عقلانیت مدرن و عدالت سیستماتیک. تهران: طلائی.
-    موسوی، سیدعباس. (1401). «نقد رای» از «عدالت آیینی» تا «عدالت قضایی». نقد و تحلیل آراء قضایی، 1(1 )، 177-198.
-    موسوی‌فرد، سیدمحمدرضا، فراهانی، محمد (1402). عدالت در حقوق و سیاست. تهران: زرین اندیشمند.
-    مؤمنی، عابدین و حسینی، سید محمدمهدی (1394). اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)، 10(39)، 7-19.
-        میرسندسی، سیدمحمد. (1375). تصویر روشن عدالت. حضور، -(19)، 66-66.
-    میرنقی زاده، میرحیدر، و صفری، اکبر. (1396). مقایسه عدالت کلاسیک با عدالت ترمیمی. قانون یار، 2(2)، 199-219.
-    نجفی، زین العابدین (1392). مفهوم شناسی واژه عدالت در فقه امامیه. انسان پژوهی دینی، 9(28)، 141-170.
-        نیک منش، مرضیه. (1391). عدالت اجتماعی. تهران: کنگره پیشگامان پیشرفت.
-     ویتگنشتاین، ‌لودویگ (1400). تحقیقات فلسفی: فارسی، آلمانی، انگلیسی. ترجمه مالک حسینی، تهران: هرمس.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Burke, Thomas Patrick (2020). The Concept of Justice: Is Social Justice Just? New York: A&C Black.
Chen, Xunwu (2023). Justice, Humanity and Social Toleration. New York: Lexington Books.
Raphael, D. D. (2018). Concepts of Justice. Oxford: Oxford University Press.
Rawls, John (2014). Justice as Fairness: A Restatement. Hague: Harvard University Press.
Rawls, John (2020). A Theory of Justice: Revised Edition. Hague: Harvard University Press.
Saadé, Eliane (2013). The Concept of Justice and Equality: On the Dispute between John Rawls and Gerald Cohen. Paris: De Gruyter.