پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

حق زنان بر مشارکت اجتماعی در فقه اسلامی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2077943.1036
چکیده
زمینه و هدف: مشارکت اجتماعی زنان به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی عدالت اجتماعی و توسعه پایدار، در حقوق بشر و فقه اسلامی جایگاه ویژه‌ای دارد. این پژوهش با هدف تحلیل حق زنان بر مشارکت اجتماعی از منظر فقه اسلامی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان انجام شده است تا نقاط اشتراک و تفاوت این دو چارچوب را بررسی کند.
مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
یافتهها: بررسی متون فقهی نشان می‌دهد که فقه اسلامی با استناد به آیات و احادیث، حق مشارکت اجتماعی زنان را به‌رغم برخی محدودیت‌ها تأیید می‌کند. تحلیل کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان نیز نشان می‌دهد که این کنوانسیون حق زنان در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را به‌طور جامع تضمین می‌کند.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
نتیجه: مقایسه تطبیقی فقه اسلامی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان حاکی از امکان هماهنگی نسبی این دو چارچوب با یکدیگر است، هرچند برخی محدودیت‌ها و تفاوت‌های فرهنگی و شرعی نیازمند بازخوانی و اجتهاد معاصر است.
کلیدواژه‌ها

-    احمدی، سیدمهدی، و سیدی جربندی، سیده رقیه. (1390). مشارکت اجتماعی زنان از دیدگاه کتاب, سنت و فقه اسلامی. زن و جامعه (جامعه شناسی زنان)، 2 (1) (مسلسل 5)، 141-159.
-    ارفع نیا، بهشید، و دشتی زاده، مریم. (1390). آثار الحاق ایران به کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان بر قانون مدنی. تحقیقات حقوقی آزاد، -(11)، 9-37.
-    اسماعیلی فلاح، مرضیه، خسروشاهی، قدرت­الله، پاکزاد، الهه. (1402). شاخصه­های حاکم بر مشارکت اجتماعی زنان از دیدگاه اسلام. مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 18، 155-188.
-    اصطبار، فاطمه، یمرلی، صالح، صفوی، مجید، و اسمعیلی، علی اکبر. (1400). آسیب شناسی الحاق ایران به کنوانسیون بین المللی رفع هرگونه تبعیض علیه زنان. تحقیقات حقوقی بین المللی، 14(54)، 411-427.
-    اعظم آزاده، منصوره، و مشتاقیان، مرضیه. (1395). موانع مشارکت زنان در فرایند توسعه اجتماعی. مسائل اجتماعی ایران (دانشگاه خوارزمی)، 7(1)، 31-55.
-        انصاری، مرتضى. (۱۴۱۵ق). فرائد الأصول (الرسائل). قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
-    آذربایجانی، نفیسه، صادق زادگان، هدا. (1404). طراحی و تبیین الگوی جامع مشارکت اجتماعی زنان درمنظومه فکری آیت­الله خامنه­ای، رهنمون انقلاب اسلامی، 6، 101-134.
-    آناهید، فاطمه، رضایی، فرشید. (1401). بررسی نقش زن در جامعه از منظر حقوق ایران. تهران، سیزدهمین کنفرانس بین­المللی مطالعات حقوقی و علوم قضایی.
-    پورعلی، عطیه. (1398). مبانی فقهی حقوقی مشارکت­های سیاسی اجتماعی زنان. تهران، خرسندی.
-    پیتروپائولی، ایرنه. (1398). حق شرط های اسلامی به کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان. حقوق بشر، 14(2 (پیاپی 28))، 83-108.
-    جدا، نرگس، و اخوان نیلچی، نفیسه. (1394). تحلیل سیستمی تاثیر مفهوم آزادی در نگاه کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان در مولفه های حیات خانوادگی. مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، 18(70)، 47-91.
-        خالدی، ابراهیم. (1399). نقش زن و جایگاه حقوقی او در قرآن. مریوان، زریبار.
-    خمینی، روح‌الله. (۱۴۰۳ق). تحریر الوسیله (۲ جلد). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-        دولتی، فاطمه. (1396). جایگاه اجتماعی زن در قرآن کریم. قم، انتشارات صلوات.
-    رسولی‌فرد، زینب. (1400). بررسی جایگاه حقوق زنان از منظر حقوق عمومی در نظام حقوقی ایران و انگلستان. قانون یار، 5(20)، 11-39.
-    رییسی، ماه نور، و خسروی، ملکتاج. (1400). توانمندسازی و مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان بلوچ بعد از انقلاب اسلامی ایران. رهیافت انقلاب اسلامی، 15(55)، 99-116.
-    سیدی­جربندی، رقیه. (1390). مشارکت اجتماعی زنان از منظر قرآن و روایات. رشت، کتاب مبین.
-    شاطبی، ابواسحاق ابراهیم بن موسی. (۱۴۱۲ق). الموافقات فی أصول الشریعة (۴ جلد). بیروت: دارالمعرفة.
-    شیروانی، فرامرز، و شناسایی، هدایت اله. (1396). حق اشتغال زنان در قوانین موضوعه ایران و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان. تهران، کنفرانس ملی تحقیقات علمی جهان در مدیریت، حسابداری، حقوق و علوم اجتماعی.
-    طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن (۲۱ جلد). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-    عظیم‌زاده‌اردبیلی، فائزه، خسروی، لیلا. (1388). مطالعه تطبیقی حقوق زنان از منظر اسلام و غرب: حق مشارکت سیاسی - اجتماعی زنان. تهران، ریاست جمهوری، مرکز امور زنان و خانواده.
-        علاسوند، فریبا. (1398). زن در اسلام کلیات و مبانی. قم، مرکز نشر هاجر.
-    عیوضی، محمدرحیم، کریمی، غلامرضا. (1390). مشارکت اجتماعی زنان؛ رویکردی اسلامی. دانش سیاسی. 2(پیاپی14)، 133-166.
-    فرزند وحی، جمال. (1394). نقد و بررسی برخی از حقوق سیاسی و اجتماعی زن در اسلام. پژوهشنامه معارف قرآنی. 5، 123-151.
-    قرطبی، ابوعبدالله محمد بن احمد. (بی‌تا). الجامع لأحکام القرآن (۲۰ جلد). بیروت: دارالکتب العربی.
-    کاسانی، علاءالدین ابوبکر بن مسعود. (۱۴۰۶ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع (۱۰ جلد). بیروت: دارالکتب العلمیة.
-    کرمی، سعید. (1400). حقوق سیاسی و اجتماعی زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران. پژوهش­های سیاسی جهان اسلام، 3، 155-175.
-    لاریجانی، ساره. (1401). حضور اجتماعی زنان با توجه به رویکرد شهید مطهری به حقوق فطری. پژوهشنامه فلسفه دین. 1(39). 187-194.
-    مریدی، بهاره. (1394). بررسی صلاحیت زنان در تصدی مناصب عمومی با تکیه به فقه امامیه و قانون اساسی ایران. پایان­نامه کارشناسی ارشد، سمنان، دانشگاه سمنان، پردیس علوم انسانی - دانشکده علوم انسانی.
-        مطهری، مرتضی. (1400)، نظام حقوق زن در اسلام. تهران، صدرا.
-    میرترابی، هدیه سادات، انصاریان، مجتبی و محمد، شاهی، حجت. (1404). شاخص­های موثر بر تحقق حق مشارکت سیاسی زنان در نظام حقوقی معاصر. تعالی حقوق. 11، 113- 136.
-    وثوقی، پرستو. (1399). ارزیابی حق زنان به تصدی مناصب عمومی در آئینه فقه. پژوهش های‌ حقوقی، 19(41)، 111-146.
-    یاری، یاسمن. (1394). حقوق اجتماعی زن در اندیشه محمد قاسم امین. پژوهش­های علوم تاریخی، 7(2)، 125-144.
-        Alvarez, José E, Judith, Bauder. (2024). Women's Property Rights Under CEDAW. Oxford:  Oxford University Press.
-        Dahlerup, Drude, Darhour, Hanane. (2019). Double-Edged Politics on Women’s Rights in the MENA Region. London, Springer International Publishing.
-        Fazaeli, Roja. (2016). Islamic Feminisms: Rights and Interpretations Across Generations in Iran. London, Taylor & Francis.
-        Hill, Lisa, Louise Chappell. (2006). The Politics of Women's Interests: New Comparative Perspectives. London, Taylor & Francis.
-        Kramarae, Cheris, Spender, Dale. (2004). Routledge International Encyclopedia of Women: Global Women's Issues and Knowledge. London, Taylor & Francis.
-        Lipschultz, Sybil, (2003). Women, the Law, and the Workplace: Social feminism, labor politics, and the law. London, Routledge.
-        Schulz, Patricia. (2022). The UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women and Its Optional Protocol. Oxford: Oxford University Press.
-        Vakil, Sanam. (2011). Women and Politics in the Islamic Republic of Iran: Action and Reaction. London, Bloomsbury Academic.
-        Yassin, Nasser, Hoppe, Robert. (2019). Women, Civil Society and Policy Change in the Arab World. London, Springer International Publishing.