پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

تحلیل فقهی-حقوقی مشروعیت جهت در قراردادهای خصوصی براساس معیارهای حقوق بشری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، واحد یاسوج، دانشگاه آزاداسلامی، یاسوج، ایران.
2 گروه حقوق خصوصی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاداسلامی، یاسوج، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2078401.1038
چکیده
زمینه و هدف: مشروعیت جهت در حقوق ایران و فقه اسلامی نقش تعیین‌کننده‌ای در ایجاد قراردادهای معتبر و یا قراردادهای نامشروع دارد. هدف این مقاله تحلیل مشروعیت جهت در قراردادهای خصوصی براساس معیارهای فقهی، حقوقی و حقوق بشری است.
مواد و روشها: در این تحقیق، از روش تحلیلی-توصیفی برای بررسی قواعد فقهی و حقوقی مرتبط با جهت در قراردادهای خصوصی استفاده شده است.
یافتهها: هرگونه همکاری در رفتارهای موجد فساد، تضییع حقوق یا فراهم‌سازی مقدمات حرام، موجب خروج قرارداد از دایره مشروعیت می‌شود. از منظر حقوق بشر، مشروعیت جهت با اصول کرامت انسانی، عدالت، منع تبعیض و عدم استفاده ابزاری از انسان پیوند مستقیم دارد.
ملاحظات اخلاقی: فرایند نگارش مقاله حاضر با ملاحظه اصول اخلاقی در ارجاعدهی و استناد به منابع انجام شده است.
نتیجه: مشروعیت جهت در قراردادهای خصوصی، ضامن سلامت روابط اقتصادی و اجتماعی است. تفسیر موسع از ماده ۲۱۷ قانون مدنی مبنی بر بطلان قرارداد حتی با صرف آگاهی از انگیزه نامشروع، با اصول اخلاقی و حقوق بشری هماهنگ‌تر است و می‌تواند از سوء‌استفاده از آزادی قراردادی جلوگیری کند. در نهایت، کاربست مشروعیت جهت در معاملات از نظر فقهی و حقوقی، می‌تواند به تقویت عدالت، حفظ نظم عمومی و ارتقای سلامت معاملات اقتصادی در جامعه منجر شود.
کلیدواژه‌ها

-    ابن­فارس، احمد بن فارس (1404ق)، معجم مقائیس اللغه، قم: انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.
-    احمدی، سیدناصر، دنکوب، ابوالفضل، غلامعلی­زاده، محمد (1398)، تأثیر جهت نامشروع در اسناد تجاری در حقوق موضوعه ایران، فصلنامه جامعه­شناسی سیاسی ایران، سال دوم، شماره چهارم، صص 876-866.
-    انصاری، مرتضی(1415)، المکاسب المحرمه، جلد سوم، چاپ اول، تهران، نشر کنگره.
-    پیرمرادیان، محمدرضا (1394)، حرمت اعانه بر اثم و اعانه به ظالم در رسانه­های خبری و مطبوعات از دیدگاه فقه اسلامی و با تأکید بر اندیشه فقهی امام خمینی (ره)، فصلنامه سپهر سیاست، سال دوم، شماره پنجم.
-    حاتمی، علی­اصغر، اسدی، زهرا (1392)، مشروعیت جهت در ایقاعات، فصلنامه دانش حقوق مدنی، سال دوم، شماره دوم، 72-61.
-        حسینی عاملی، محمد جواد (1418)، مفتاح الکرامه، بیروت؛ انتشارات دارالتراث.
-        ره­پیک، حسن (1388)، مقدمه بر علم حقوق، تهران: نشر خرسندی.
-        سلطانی، محمد (1390)، حقوق بانکی، تهران: نشر میزان.
-    شهید ثانی، زین­الدین بن­علی (1410ق)، الروضه­البهیه فی­شرح­اللمعه الدمشقیه، قم: انتشارات کتابفروشی داوری.
-    شهیدی، مهدی (1388)، حقوق مدنی؛ (تشکیل قراردادها و تعهدات)، تهران: انتشارات مجد.
-    صفایی، سید حسین (1392)، دوره مقدماتی حقوق مدنی (قواعد عمومی قراردادها)، تهران: انتشارات بنیاد حقوقی میزان.
-    طاهری، حبیب­الله (1393)، حقوق مدنی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
-    طباطبایی مؤتمنی، منوچهر (1394)، آزادی­های عمومی و حقوق بشر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-        عبده بروجردی، محمد (1329ق)، حقوق مدنی، تهران: کتابفروشی علمی.
-    قبولی درافشان، سید محمدهادی، فخعلی، محمدتقی، حائری، محمدحسن (1395)، ضمانت اجرای قرارداد با جهت نامشروع در حمایت از نظم عمومی سنتی و اقتصادی، دوفصلنامه دانشنامه حقوق اقتصادی، سال بیست و سوم، شماره دهم، صص 29-1.
-        کاتوزیان، ناصر (1377)، قواعد عمومی قراردادها، تهران: انتشارات گنج دانش.
-        کاتوزیان، ناصر (1389)، اعمال حقوقی قرارداد، ایقاع، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-    مشکینی، علی، احمدی جلفایی، حمید (1389)، مصطلحات الفقه، قم: نشر دارالحدیث.
-    مکی عاملی، محمدبن جمال الدین (1387)، اللمعه الدمشقیه، نجف؛ انتشارات جامعه النجف الدینیه.
-        موسوی بجنوردی، سید محمد (1419ق)، القواعد الفقیه، تهران: نشر الهادی.
-        نجفی، حسن بن جعفر (1422ق)، انوارالفقاهه، نجف، انتشارات کاشف­الغطاء.
-    نجفی، محمدحسن (1417ق)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-    نراقی، محمدبن احمد (1422ق)، مشارق الاحکام، تهران: کنگره نراقیین ملامهدی و ملا احمد.
-        واحدی، قدرت­الله (1389)، مقدمه علم حقوق، تهران: نشر میزان.