پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

نقش بلاک‌چین در احراز عدالت کیفری از منظر فقه اسلامی و حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، مجتمع آموزش عالی گناباد، گناباد، ایران.
2 گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2064628.1026
چکیده
زمینه و هدف: با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری‌های داده‌محور، نظام‌های قضایی همچنان با چالش‌هایی چون فساد اداری، دست‌کاری در شواهد، نقض حریم خصوصی و کمبود شفافیت مواجه‌اند؛ چالش‌هایی که مانع تحقق کامل عدالت کیفری می‌شوند. این پژوهش با هدف شناسایی ظرفیت‌ها و محدودیت‌های فناوری بلاک‌چین در رفع این موانع، از منظر فقه اسلامی و حقوق بشر، انجام شده است.                              
مواد و روشها: این پژوهش، با رویکردی توصیفی تحلیلی و از منابع کتابخانه‌ای تدوین شده است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله، اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که اشتراکاتی چون تأکید بر دادرسی عادلانه، حفظ کرامت انسانی و منع مجازات‌های غیرانسانی، بستر مشترکی برای بهره‌گیری از بلاک‌چین فراهم می‌سازد؛ در حالی که تفاوت در مفاهیمی مانند حق بر فراموشی و حدود افشای اطلاعات، ضرورت طراحی معماری داده با کنترل سطح دسترسی را ایجاب می‌کند. بر اساس تحلیل اولویت‌ها، ثبت و حفاظت از شواهد دیجیتال، احراز هویت امن و اجرای احکام از طریق قراردادهای هوشمند (با رعایت ملاحظات شرعی) بیشترین کارایی و کمترین تعارض را دارند، در مقابل ایجاد پایگاه‌های عمومی سوابق کیفری نیازمند محدودیت‌ها و سازوکارهای نظارتی سخت‌گیرانه است.
نتیجه: استفاده از شبکه‌های بلاک‌چین خصوصی یا هیبریدی، ذخیره‌سازی خارج از زنجیره برای داده‌های حساس، تدوین قوانین مکمل در حوزه ادله الکترونیکی و حفاظت از داده، و مشارکت فعال مراجع فقهی و نهادهای حقوق بشری در فرآیند طراحی و اجراست. بر این اساس، گذار به عدالت کیفری مبتنی بر بلاک‌چین باید تدریجی، بومی‌سازی‌شده و هم‌زمان متکی بر ملاحظات فنی، حقوقی، فقهی و فرهنگی باشد تا بتواند هم به ارتقای شفافیت و کارآمدی منجر شود و هم از نقض حقوق بنیادین افراد جلوگیری کند.
کلیدواژه‌ها

-    اسدپور، ف.، و همکاران. (1402). تأثیر تحولات حقوقی هوش مصنوعی در حوزه حقوقی مالکیت فکری. تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، (58)، 1-25.
-    ذاکری‌نیا، ح. (1402). ماهیت و مبنای مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران و کشورهای اتحادیه اروپا. حقوق خصوصی، (42)، 1-20.
-    صادقی، م.، و همکاران. (1402). کاربرد بلاک‌چین در حفاظت از حقوق مالکیت فکری و ابعاد کاربردی آن. حقوق خصوصی، (42)، 45-68.
-    فدوی، ا. (1403). مالکیت آفریده‌های هوش مصنوعی؛ مروری بر چالش نوین حقوق مالکیت فکری در عصر فناوری. پژوهشنامه حقوق اسلامی، (66)، 75-100.
-    هاشمی، ح. (1403). کنترل یا نوآوری؛ الزامات حقوقی سیاست‌های تنظیمی در زمینه هوش مصنوعی. دولت و حقوق، 5(1)، 55-80.
-    طباطبایی، م. ح. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج 4). قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
-    موسوی خمینی، ر. (1403ق). تحریر الوسیله (ج 2). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
 
منابع انگلیسی
-        Blemus, S. (2018). Law and blockchain: A legal perspective on current regulatory trends worldwide. Revue Trimestrielle de Droit Financier (RTDF), (4), 1–33.
-        Crosby, M., Pattanayak, P., Verma, S., & Kalyanaraman, V. (2016). Blockchain technology: Beyond bitcoin. Applied Innovation Review, 2, 6–19.
-        European Commission. (2016). Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council (General Data Protection Regulation – GDPR). Official Journal of the European Union, L 119.
-        Li, X., Jiang, P., Chen, T., Luo, X., & Wen, Q. (2020). A survey on the security of blockchain systems. Future Generation Computer Systems, 102, 841–853.
-        Narayanan, A., Bonneau, J., Felten, E., Miller, A., & Goldfeder, S. (2016). Bitcoin and cryptocurrency technologies: A comprehensive introduction. Princeton University Press.
-         Tapscott, D., & Tapscott, A. (2017). Blockchain revolution: How the technology behind bitcoin is changing money, business, and the world. Penguin.
-        United Nations. (1966). International Covenant on Civil and Political Rights. Retrieved from https://www.ohchr.org
-        United Nations. (2013). United Nations Convention against Transnational Organized Crime. Retrieved from https://www.unodc.org
-        Wright, A., & De Filippi, P. (2015). Decentralized blockchain technology and the rise of lex cryptographia. SSRN Electronic Journal. https:// doi.org/ 10.2139/ssrn.2580664
-        Yaga, D., Mell, P., Roby, N., & Scarfone, K. (2018). Blockchain technology overview. NIST Special Publication 800-Blockchain. National Institute of Standards and Technology.
-        Zyskind, G., Nathan, O., & Pentland, A. (2015). Decentralizing privacy: Using blockchain to protect personal data. In 2015 IEEE Security and Privacy Workshops (pp. 180–184). IEEE.