پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

«وصف آمره» و «عام الشمول بودن» حقوق بنیادین بشر در نظام حقوق بشر بین‌المللی و اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
طاها تیموری 1
مالک ذوالقدر 2
سید فرشید جعفری پابندی 3
1 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل عمومی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
2 استادیارگروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
3 استادیارگروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2068876.1033
چکیده
زمینه و هدف: حقوق بنیادین بشر یکی از مفاهیم مهم در فضای حقوق بشر محسوب می­گردد که دارای آثار گسترده­ای در حوزه­های مختلف حقوق بشر و بین ­الملل می­ باشد. هدف از پژوهش حاضر تبیین وصف آمره و عام­ال شمول بودن حقوق بنیادین بشر در چارچوب حقوق بشر بین ­المللی و اسلامی می­باشد.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و ‌روش آن به صورت توصیفی تحلیلی با ابزار کتابخانه­ای می‏باشد.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: الزام‌آوری مطلق و غیرقابل تخطی بودن حقوق بنیادین بشر یک ویژگی مشترک در نظام حقوق بشر بین­ المللی و اسلامی محسوب می­گردد. در نظام حقوق بین‌الملل، این حقوق در قالب قواعد آمره به گونه‌ای تعریف شده‌اند که در هیچ حالت و شرایطی نمی‌تواند آن‌ها را نقض یا معلق نمود. این الزام‌آوری در نظام حقوق بشر اسلامی نیز مبتنی بر نصوص قطعی قرآن و سنت و اصول فقهی محکم است که حفظ کرامت انسانی و حقوق اساسی را واجب و غیرقابل تعطیل می‌داند.
نتیجه­: ویژگی‌های اساسی حقوق بنیادین بشر، یعنی الزام‌آوری مطلق، جهان‌شمولی، منبع برتر، ماهیت جمعی و فراگیر و وجود سازوکارهای نظارتی، آن‌ها را به مصادیق بارز قواعد آمره و تعهدات عام‌الشمول در هر دو نظام حقوق بشر بین‌المللی و اسلامی تبدیل کرده است.
کلیدواژه‌ها
حقوق بشر
حقوق بنیادین بشر
کرامت انسانی
قواعد آمره
تعهدات عام‌الشمول
  • ابن قدامه، محمد بن احمد، الکافی فی فقه الإمامیه. بیروت: دار الکتب العلمیه، 1406.
  • أبو زهرة، محمد، حقوق الإنسان فی الإسلام، القاهرة، دار الفکر العربی، 1979.
  • الزحیلی، وهبة، أثر الحروب فی الفقه الإسلامی، دمشق، دار الفکر، 1998.
  • الزحیلی، وهبه، الفقه الإسلامی وأصوله. بیروت، دار الوفاء، 1426.
  • الزرقا، محمد، حقوق الإنسان فی الإسلام. دمشق، دار الفکر، 1403.
  • الشاطبی، إبراهیم بن موسى، الموافقات فی أصول الشریعة (تحقیق: مشهور بن حسن آل سلمان). الریاض: دار ابن عفان، 2005.
  • الصابونی، عمر، فقه حقوق الإنسان فی الإسلام. القاهرة: دار الشروق، 2006.
  • صدر، محمدباقر. اقتصادنا. تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1380.
  • الضیاء، عبد الستار، الحقوق والحریات العامة فی الشریعة الإسلامیة، بیروت، دارالنفائس، 2005.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان. قم، انتشارات اسلامی، 1374.
  • فضل‌الله، محمدحسین، الإسلام ومنظومة حقوق الإنسان. بیروت، دار الملاک، 1428.
  • القرضاوی، یوسف، حقوق الإنسان فی الإسلام. القاهرة، مؤسسة الرسالة، 1995.
  • القرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن. بیروت، دار الکتاب العلمی، 1424.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج. 2: انسان و ایمان. تهران، صدرا، 1387.
  • Alston, P., & Goodman, R. International Human Rights: The Successor to International Human Rights in Context. Oxford, Oxford University Press, 2013.
  • Barcelona Traction, Light and Power Company, Limited Case (Belgium v. Spain), ICJ Reports, Hague, ICJ Press, 1970.
  • Bassiouni, M. C. International Crimes: Jus Cogens and Obligatio Erga Omnes. Law and Contemporary Problems, 59(4), 63–74, 1996.
  • Benedek, W, The Protection of Human Rights in the Context of Jus Cogens. Human Rights Law Review, 7(1), 59–79, 2007.
  • Bianchi, A. Human Rights and the Magic of Jus Cogens. European Journal of International Law, 19(3), 491–508, 2008.
  • Buergenthal, T., Shelton, D., & Stewart, D. International Human Rights in a Nutshell (4th ed.). Hague, West Academic Publishing, 2009.
  • Cassese, A. International Criminal Law. Oxford, Oxford University Press, 2003.
  • Cassese, A. International Law (2nd ed.). Oxford, Oxford University Press, 2005.
  • Crawford, J. State Responsibility: The General Part. Cambridge, Cambridge University Press, 2013.
  • Dixon, M. Textbook on International Law (7th ed.). Oxford, Oxford University Press, 2013.
  • Donnelly, J. Universal Human Rights in Theory and Practice (2nd ed.). Ithaca: Cornell University Press, 2003.
  • Dupuy, P.-M. L’unité de l’ordre juridique international. Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, 297, 9–489, 2000.
  • Dupuy, P.-M. The Enforcement of International Law. In J. Crawford, A. Pellet, & S. Olleson (Eds.), The Law of International Responsibility (pp. 241–264). Oxford University Press, 2008.
  • Henckaerts, J.-M., & Doswald-Beck, L. Customary International Humanitarian Law. Cambridge, Cambridge University Press, 2005.
  • ICJ, Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America), Hague, ICJ Press,1986.
  • ILC, Draft Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts, New York, UN Press, 2001.
  • Kamali, M. H. The Dignity of Man: An Islamic Perspective. London, Islamic Texts Society, 2002.
  • Kant, I. The Metaphysics of Morals (M. Gregor, Trans.). Cambridge, Cambridge University Press, 1996.
  • Meron, T. Jus Cogens and Human Rights. American Journal of International Law, 80(4), 613–628, 1987.
  • Mutua, M. Human Rights: A Political and Cultural Critique. Pennsylvania, University of Pennsylvania Press, 2002.
  • Nowak, M. N. Covenant on Civil and Political Rights: CCPR Commentary (2nd ed.). Kehl, N.P. Engel, 2005.
  • Orakhelashvili, A. Peremptory Norms in International Law. Oxford, Oxford University Press, 2006.
  • Renteln, A. D. International Human Rights: Universalism versus Relativism. Hague, Sage Publications, 1990.
  • Rosas, A. The Legal Status of the Individual in International Law. Helsinki, University of Helsinki, 1992.
  • Sachedina, A. Islam and the Challenge of Human Rights. Oxford, Oxford University Press, 2009.
  • Simma, B., & Alston, P, The Sources of Human Rights Law: Custom, Jus Cogens, and General Principles. Australian Year Book of International Law, 12, 82–108, 1988.
  • Sinclair, I. The Vienna Convention on the Law of Treaties (2nd ed.). Manchester, Manchester University Press, 1984.
  • Tomuschat, C. Human Rights: Between Idealism and Realism (2nd ed.), Oxford, Oxford University Press, 2008.
  • UN Human Rights Committee, General Comment No. 18: Non-discrimination, New York, UN Press, 1989.
  • United Nations. Vienna Convention on the Law of Treaties 1969. New York, United Nations Audiovisual Library of International Law, 2005.
  • World Conference on Human Rights. (1993). Vienna Declaration and Programme of Action, New York, UN Press, 1993.

 

پژوهش های فقهی حقوق بشر
دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 5
پژوهش های فقهی حقوق بشر
پاییز 1404
صفحه 55-74