پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

معیارهای احراز مصادیق حقوق بنیادین بشر در چارچوب نظام حقوق بشر بین‌المللی و اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سارا آخوندی 1
دل‏ آرا مقدسیان 2
1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
10.22034/jhsrj.2025.2067140.1029
چکیده
زمینه و هدف: حقوق بنیادین بشر یکی از مفاهیم حساس در نظام حقوق بشر بین­ المللی می ­باشد که به صورت خاص در ادبیات نویسندگان حقوق بشر توسعه یافته است، اما آثار آن در حقوق بین­ الملل موضوعه تبلور یافته است. هدف از پژوهش حاضر تبیین معیارهای احراز مصادیق حقوق بنیادین بشر در چارچوب نظام حقوق بشر بین­ المللی و تعالیم اسلامی می­باشد.
مواد و روش­ ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و ‌روش آن به صورت توصیفی تحلیلی با ابزار کتابخانه ­ای می‏ باشد.
یافته­ ها: مصادیق حقوق بنیادین بشر دارای وصفِ «آمره» در نظام حقوق بشر بین­ المللی هستند و اساساً نقطة سرآغاز طبقه­ بندی هنجارها یا به تعبیری، سلسله مراتب هنجاری نظام حقوق بشر بین­ المللی محسوب می­شوند. اما در رویکرد اسلامی به حقوق بشر، مصادیق حقوق بنیادین بشر، سلسله مراتب هنجاری در حقوق بشر اسلامی ایجاد ننموده است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
نتیجه­: معیار احراز مصادیق حقوق بنیادین بشر در نظام حقوق بشر بین­المللی، «غیرقابل عدول بودن» می­باشد؛ به تعبیری، آن دسته از مصادیق حقوق بشر که در هیچ شرایطی (ولو شرایط اضطراری) قابل تعلیق نمی ­باشند، مصداقی از حقوق بنیادین بشر محسوب می شوند. از طرفی، در رویکرد اسلامی، آن دسته از مصادیق حقوق بشر که نسبت به همه افراد اعم از مسلمان و غیرمسلمان قابل اعمال می­باشند، حقوق بنیادین بشر محسوب می­گردند.
کلیدواژه‌ها
حقوق بشر؛ حقوق مدنی و سیاسی؛ حقوق اقتصادی
اجتماعی و فرهنگی؛ قواعد آمره
  • جعفری، سیداصغر، «حقوق بنیادین بشر در منشور حکومتی امام علی (ع)»، مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال دوم، شماره چهارم، 1392.
  • حنیف، احمدحنیف و جلالی، محمد، «لزوم بازخوانی مفهوم حقوق بنیادین بشر به عنوان قاعدۀ آمرۀ بین المللی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره بیست و پنجم، شماره یکصد، 1401.
  • خمینی، روح الله، تحریرالوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1392.
  • زمان­زاده بهبهانی، مهری، رهامی، محسن و ناجی زواره، مرتضی، «واکاوی جایگاه اصول دادرسی عادلانه در فقه امامیه». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، دوره نوزدهم، شماره دوم، 1397.
  • سبحانی، جعفر، المبسوط فی الاصول الفقه، قم، موسسه امام صادق (ع)، 1432.
  • شهابی، محمود، ادوار فقه، تهران، چاپخانه چهر، 1349.
  • عمید زنجانی، عباسعلی و توکلی، محمدمهدی، «حقوق بشر اسلامی و کرامت ذاتی انسان در اسلام». مطالعات حقوق خصوصی، دوره سی و هفتم، شماره چهارم، 1386.
  • عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1379.
  • قاری سید فاطمی، سید محمد، «رویکردی عدلیه‌ای به نظریه مقاصد و پیامدهای حقوق بشری». فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره نوزدهم، شماره هفتاد و پنجم، 1395.
  • قاسم­پور، محسن، خسروی، رضوان، «بررسی مقایسه ای روش و رویکرد تفسیری شهیدمطهری و آیت الله جوادی آملی و تأثیر دیدگاه­های علامه طباطبایی بر ایشان»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، دوره هفتم، شماره چهاردهم، 1393.
  • محمدی الموتی، محسن، جلالی، محمود و شوشتری، مهدی، «حق حیات و سلب آن از منظر اسلام و حقوق بین‌الملل بشر با تأکید بر عملیات انتحاری». انسان پژوهی دینی، دوره چهاردهم، شماره سی و هفتم، 1396.
  • مظفر، محمدرضا، اصول فقه، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین، 1430.
  • نصری، عبدالله، «حق و عدالت در اندیشه استاد مطهری»، قبسات، شماره بیست و هشتم، 1382.
  • Ali, Shaheen S. Gender and Human Rights in Islam and International Law: Equal Before Allah, Unequal Before Man. Hague: Kluwer, 2021.
  • Andreassen, Bård A., Claire Methven O’Brien, Hans-Otto Sano. Research Methods in Human Rights: A Handbook. London: Edward Elgar, 2024.
  • Arnauld, Andreas von, Kerstin von der Decken, Mart Susi. The Cambridge Handbook of New Human Rights: Recognition, Novelty, Rhetoric. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
  • Aust, Helmut Philipp, Gürsel, Esra Demir, The European Court of Human Rights: Current Challenges in Historical Perspective, London, Edward Elgar, 2021.
  • Berkes, Antal. International Human Rights Law Beyond State Territorial Control. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
  • Brems, Eva. Human Rights: Universality and Diversity. Hague: Kluwer, 2021.
  • Curzi, Ludovica Chiussi, General Principles for Business and Human Rights in International Law. London: Brill, 2020.
  • Ellis, Mark, Anver M. Emon, Benjamin Glahn. Islamic Law and International Human Rights Law. Oxford: Oxford University Press, 2012.
  • Hey, Hilde. Gross Human Rights Violations: A Search for Causes: A Study of Guatemala and Costa Rica. London: Kluwer, 2021.
  • Kochenov, Dimitry. EU Citizenship and Federalism. Cambridge: Cambridge University Press, 2017.
  • Nakanishi, Yumiko. Contemporary Issues in Human Rights Law: Europe and Asia. London: Springer, 2018.
  • Nowak, Manfred, Moritz Birk, Giuliana Monina. The United Nations Convention Against Torture and Its Optional Protocol. Oxford: Oxford University Press, 2019.
  • Patel, Gayatri H, Women and International Human Rights Law: Universal Periodic Review in Practice. Hague: Routledge, 2021.
  • Paulussen, Christophe, Tamara Takacs, Vesna Lazić, Ben Van Rompuy, Fundamental Rights in International and European Law: Public and Private Law Perspective. London: Springer, 2015.
  • Peters, Anne, Beyond Human Rights: The Legal Status of the Individual in International Law, Volume 126 of Cambridge Studies in International and Comparative Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2018.
  • Rainer, Grote, Morales Antoniazzi, Mariela, Paris, Davide, Research Handbook on Compliance in International Human Rights Law. London: Edward Elgar, 2021.
  • Saeed, Abdullah (). Human Rights and Islam: An Introduction to Key Debates between Islamic Law and International Human Rights Law. London: Edward Elgar, 2018.
  • Shelton, Dinah, The Oxford Handbook of International Human Rights Law. Oxford: Oxford University Press, 2013.
  • Trstenjak, Verica, Weingerl, Petra. The Influence of Human Rights and Basic Rights in Private Law. London: Springer, 2015.
  • Virgili, Tommaso, Islam, Constitutional Law and Human Rights: Sexual Minorities and Freethinkers in Egypt And Tunisia. Hague: Taylor & Francis, 2021.
  • Weiß, Norman, Thouvenin, Jean-Marc, The Influence of Human Rights on International Law. London: Springer, 2016.

 

 

پژوهش های فقهی حقوق بشر
دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 5
پژوهش های فقهی حقوق بشر
پاییز 1404
صفحه 19-36