1
گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حکمرانی اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
2
گروه حقوق عمومی و بینالملل، دانشکدۀ حکمرانی اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2066803.1027
چکیده
زمینه و هدف: در چارچوب ارزشگرای قرن هجدهم میلادی که مفهوم حق به عنوان مفهومی انتزاعی مورد توجه بود و احترام به حقوق و آزادیهای فردی در اولویت قرار داشت. نظریه سودمند گرایی با استقبال از روش مشاهده تجربی در تحلیل های حقوقی مطرح شد و به شدت با مفهوم حق طبیعی به مخالفت برخاست. در همین راستا هدف از پژوهش حاضر تبیین رویکرد انتقادی بر تأثیر تفسیر سودمندگرا از مفهوم حق بر حقوق بشر میباشد. مواد و روش ها:این تحقیق از نوع نظری و با روش توصیفی-تحلیلی گردآوری شده است. یافته ها: سودمندگرایی قائل به بعدی واقعگرایانه برای حق میباشد و حق را تضمین منفعت دارنده آن میداند که توسط قانون بیان، حمایت و تضمین میشود. همچنین منفعت مدنظر سودمندگرایی منفعتی جمعی است؛ در نتیجه، قائل به اولویت حق هایی که کارکردی اجتماعی دارند، میباشد. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. نتیجه: برای حل تزاحم بین حقوق و آزادی های فردی از یکسو و منافع عمومی و یا اخلاق عمومی از سوی دیگر با توجه به لزوم برقراری توازن میان حقوق فردی و منافع جمعی، همچنین اخلاق عمومیباید راهکار یا ایده ی تعادل را اعمال نمود. در خصوص تزاحم در اجرای همزمان حقوق و آزادی های فردی همه راهحلهای مطروحه نسبی میباشد. لذا مهم ترین معیار در رفع تزاحمات، این است که به اوضاع و احوال هر پرونده توجه نمود و هیچ یک از راهحل ها را پاسخ قطعی و دائمی ندانست.
چینهنگو، آستین،«مبانی فلسفه حقوق»، ترجمه هیبت الله نژندی منش، تهران، خرسندی، چاپ اول،1394
قاری سید فاطمی،سید محمد،«حقوق بشر در جهان معاصر؛ دفتر اول: درآمدی بر مباحث نظری: مفاهیم- مبانی – قلمرو و منابع»، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، چاپ دوم،1388
موحد ،محمدعلی،«در هوای حق و عدالت»،تهران، کارنامه، چاپ اول،1381
وکس،ریموند،«فلسفه حقوق از حقوق طبیعی تا پسامدرنیسم»، ترجمه فاطمه آبیار، تهران،رخ داد نو، چاپ اول،1389
ب-مقالات:
الهی خراسانی،مجتبی، ثناگو،علی،«رفع تعارض حقوق و منافع در توسعۀ معابر شهری با نگاه به قاعده لاضرر»، فصلنامه علمی پژوهشی جستارهای فقهی و اصولی، شماره پیاپی 1401،26
بیات کمیتکی،مهناز،بالوی،مهدی،«اندیشه اضطرارگرایی در مصاف با نظریه تعادل»، پژوهش حقوق عمومی، دوره 15، شماره 1393،42
بیات کمیتکی،مهناز، بالوی،مهدی،«بازخوانی دکترین مصلحت دولت در پرتو نظریه تعادل»، پژوهش حقوق عمومی، شماره 1394،17
توسلی،منوچهر، شهابی،مهدی ونیکوئی،مرضیه،«نقش واقعیت در ایجاد قاعدۀ حقوقی»، نشریه فقه و حقوق اسلامی، شماره سوم،1390
جاویدی،مجتبی،«حق طبیعی یا حق پوزیتیویستی؛ بازتعریف مفهوم حق در حقوق اسلامی»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره شانزدهم، شماره دوم( پیاپی 42)، 1394
حسینی سورکی،سید محمد،«بررسی و نقد سودگرایی اخلاقی»، فصلنامه علمی و پژوهشی دانشگاه قم، شماره سوم،1390
محمدی نژاد,ام البنین , احمدی,سید محمدصادق و شاهی,محمد شریف . (1404). نقدی بر تأثیر تفسیر سودمندگرا از مفهوم «حق» بر حقوق بشر. پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2(3), 75-94. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2066803.1027
MLA
محمدی نژاد,ام البنین , , احمدی,سید محمدصادق , و شاهی,محمد شریف . "نقدی بر تأثیر تفسیر سودمندگرا از مفهوم «حق» بر حقوق بشر", پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2, 3, 1404, 75-94. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2066803.1027
HARVARD
محمدی نژاد ام البنین, احمدی سید محمدصادق, شاهی محمد شریف. (1404). 'نقدی بر تأثیر تفسیر سودمندگرا از مفهوم «حق» بر حقوق بشر', پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2(3), pp. 75-94. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2066803.1027
CHICAGO
ام البنین محمدی نژاد, سید محمدصادق احمدی و محمد شریف شاهی, "نقدی بر تأثیر تفسیر سودمندگرا از مفهوم «حق» بر حقوق بشر," پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2 3 (1404): 75-94, doi: 10.22034/jhsrj.2025.2066803.1027
VANCOUVER
محمدی نژاد ام البنین, احمدی سید محمدصادق, شاهی محمد شریف. نقدی بر تأثیر تفسیر سودمندگرا از مفهوم «حق» بر حقوق بشر. پژوهش های فقهی حقوق بشر, 1404; 2(3): 75-94. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2066803.1027