1
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران
2
دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2064503.1025
چکیده
زمینه و هدف: در نظام حقوقی اسلام به منظور استحکام نظام خانواده، حقوق و تکالیفی متوجه طرفین عقد میباشد یکی از حقوقی که در نظر گرفته شده حق قسم است، که در واقع بیتوته و مضاجعه را شامل می شود. هدف از پژوهش حاضر تبین حق قسم از دیدگاه فقها، ضمانت اجرایی این حق از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر می باشد. موادوروش ها: این تحقیق از نوع نظری بوده روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی میباشد و روش جمع آوری اطلاعات بصورت کتابخانهای است و با مراجعه به کنب، اسناد و مقالات بدست آمده است. ملاحظاتاخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافته ها: با توجه به اینکه زوجین موظفند با صمیمیت، خوشرویی و مسالمت با هم زندگی کنند رعایت حق قسم و مضاجعه نیز از لوازم حسن معاشرت محسوب می شود، توجه کردن به این حق موجبات همبستگى روحى و عاطفى و عشق و محبت میان زوجین فراهم می کند. بنابرین اگر زوج این حق را رعایت نکند در واقع خلاف حسن معاشرت عمل کرده است. و اگر ادامه زندگی مشترک، با عدم رعایت این حق، موجب سختی، عسر و حرج برای زوجه باشد بر طبق ماده 1130 قانون مدنی عمل می شود. نتیجه: بعضی از فقها معتقدند عدم رعایت حقوق زوجه از جمله حق قسم، موجبات طلاق حاکم را فراهم می آورد یکی از مستندات این نظریه، لزوم حسن معاشرت و سلوک به معروف یا طلاق به احسان است. استناد به این مبانی امکان سهل تری را برای طلاق ایجاد میکند و زن میتواند با استفاده از آن، بدون اینکه در اثر عدم رعایت حقوقش، دچار عسر و حرج شده باشد، تقاضای طلاق کند.
اردبیلى، احمد بن محمدزبدة البیان فی أحکام القرآن، اول، تهران، المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة. بی تا.
اصفهانى، سید ابو الحسن، وسیلة النجاة (مع حواشی الإمام الخمینی)، چاپ اول، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، 1422.
بحرانى، محمدسند. سند العروه الوثقى ـ کتاب النکاح. جلد 1 و 2. قم، مکتبه فدک، 1429.
پور حسن، شکوفه؛ فلاحی، فاطمه، «جایگاه کرامت انسان در حقوق بشر اسلامی»، مجله مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال دوم، شماره 3، بهار 92، ص 123 تا142.
تسخیری، محمد علی، «هم سنگی در حقوق و وظایف زن در پرتو منشور حقوق بشر اسلامی» ، اندیشه تقریب، شماره 24، 1389، 9 تا .34
جبل العاملی، زین الدین، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، چاپ اول، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، 1413.
جمعى از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع). زیرنظر سید محمود هاشمى شاهرودی. قم، مؤسسة دایره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت(ع). چاپ اول. 1426.
حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعه. ج 19 ـ 22. قم، مؤسسة آلالبیت(ع). 1409
حلّى، حسین، بحوث فقهیه، چاپ 4، قم، مؤسسة المنار، 1415.
خمینى، سید روح اللّه، تحریر الوسیلة، اول، قم ، مؤسسه مطبوعات دار العلم.
خوانسارى، آقا جمالالدین محمد بن آقا حسین التعلیقات على الروضه البهیه. چاپ اول، قم، منشورات المدرسه الرضویه، بیتا.
راوندى، سعید بن عبداللّه، فقه القرآن، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، چاپ دوم، .1405
سبزوارى، سید عبد الأعلى، مهذّب الأحکام، چاپ چهارم، قم، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آیة الله، 1413.
سلگی، فرشته ، «جایگاه زن در حقوق بشر انسانی و حقوق بشر ایران»، همایش کنفرانس ملی مدیریت، اقتصاد و علوم اسلامی، 1401، 208تا.232.
سیستانى، سید على حسینى، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، چاپ اول، قم، دفتر آیة الله سیستانى..1414
شبیری زنجانى، سید موسى، کتاب نکاح. چاپ اول، قم، مؤسسة پژوهشى رأىپرداز. 1419.
شهید اول، محمد بن مکى، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، بیروت، دار التراث - الدار الإسلامیة. 1410.
صدوق، محمّد بن على، من لایحضره الفقیه، چاپ دوم. ج 3. قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. 1413.
صفایی، سید حسین و امامی، اسد الله، مختصر حقوق خانواده، شانزدهم، تهران، نشر میزان، 1387.
صیمرى، مفلح بن حسن، غایه المرام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت، دار الهادی، 1420.
طاهرى، حبیبالله، حقوق مدنى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابستهبه جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. 1418.
طریحى، فخر الدین، مجمع البحرین،چاپ سوم، تهران، کتابفروشى مرتضوى، 1416.
طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، سوم، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة. 1387.
طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن، تهذیب الأحکام. تهران، دار الکتب الإسلامیه. 1407.
علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام. جلد 3. قم، دفتر انتشارات اسلامى وابستهبه جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. 1413.
فاضل هندى، محمد بن حسن، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابستهبه جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1416.
فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، چاپ اول، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1387.
فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ دوم، قم، نشر هجرت، 1410.
قرشى، سید على اکبر، قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران، دار الکتب الإسلامیة، .1412.
کاشانى، محمد محسن ابن شاه مرتضى، الوافی، چاپ اول، اصفهان، کتابخانه امام علی(ع)، 1406.
کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی. چاپ چهارم. تهران: دار الکتب الإسلامیه. 1407.
گلپایگانى، سید محمد رضا، هدایة العباد، چاپ اول، قم، دار القرآن الکریم، 1413.
گلپایگانى، سید محمدرضا، مجمع المسائل. قم، دار القرآن الکریم. 1409.
گیلانى(میرزاى قمّى)، ابو القاسم بن محمد حسن، رسائل ، چاپ اول، قم، دفتر تبلیغات اسلامى- شعبه خراسان. 1427.
لنکرانى، محمد فاضل موحدى، جامع المسائل، چاپ یازدهم، قم، انتشارات امیر قلم. بی تا.
محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن، المختصر النافع فی فقه الإمامیة، چاپ ششم، قم، مؤسسة المطبوعات الدینیة، 1418.
محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ دوم، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1408.
محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه، چاپ 12. تهران، مرکز نشر علوم اسلامی. 1384
مصطفوى، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، 1402.
مکارم شیرازى، ناصر، کتاب النکاح. قم، مدرسة امام على بن ابىطالب(ع)، 1424.
نجفآبادى، حسین على منتظرى، معارف و احکام بانوان، چاپ دوم، قم، انتشارات مبارک.1427.
نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چاپ هفتم، ج 29، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1404.
نجفى، کاشفالغطا حسن بن جعفر بن خضر، أنوار الفقاهه ـ کتاب النکاح، نجف، مؤسسة کاشفالغطا..1422.
یزدى، سید محمد کاظم، تکملة العروة الوثقى، چاپ اول، قم، کتابفروشى داورى. 1414.
اله مرادی,ام البنین و جعفرزاده,سیامک . (1404). حق قسم زوجه و ضمانت اجرایی آن از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر. پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2(3), 1-18. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2064503.1025
MLA
اله مرادی,ام البنین , و جعفرزاده,سیامک . "حق قسم زوجه و ضمانت اجرایی آن از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر", پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2, 3, 1404, 1-18. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2064503.1025
HARVARD
اله مرادی ام البنین, جعفرزاده سیامک. (1404). 'حق قسم زوجه و ضمانت اجرایی آن از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر', پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2(3), pp. 1-18. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2064503.1025
CHICAGO
ام البنین اله مرادی و سیامک جعفرزاده, "حق قسم زوجه و ضمانت اجرایی آن از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر," پژوهش های فقهی حقوق بشر, 2 3 (1404): 1-18, doi: 10.22034/jhsrj.2025.2064503.1025
VANCOUVER
اله مرادی ام البنین, جعفرزاده سیامک. حق قسم زوجه و ضمانت اجرایی آن از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر. پژوهش های فقهی حقوق بشر, 1404; 2(3): 1-18. doi: 10.22034/jhsrj.2025.2064503.1025