پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

حق قسم زوجه و ضمانت اجرایی آن از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران
2 دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2064503.1025
چکیده
زمینه و هدف: در نظام حقوقی اسلام به منظور استحکام نظام خانواده، حقوق و تکالیفی متوجه طرفین عقد می­باشد یکی از حقوقی که در نظر گرفته شده حق قسم است، که در واقع بیتوته و مضاجعه را شامل می شود. هدف از پژوهش حاضر تبین حق قسم از دیدگاه فقها، ضمانت اجرایی این حق از نگاه اسلام و منشور حقوق بشر می باشد.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می­باشد و روش جمع آوری اطلاعات بصورت کتابخانهای است و با مراجعه به کنب، اسناد و مقالات بدست آمده است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافته ­ها: با توجه به اینکه زوجین موظفند با صمیمیت، خوشرویی و مسالمت با هم زندگی کنند رعایت حق قسم و مضاجعه نیز از لوازم حسن معاشرت محسوب می شود، توجه کردن به این حق موجبات همبستگى روحى و عاطفى و عشق و محبت میان زوجین فراهم  می کند. بنابرین اگر زوج این حق را رعایت نکند در واقع خلاف حسن معاشرت عمل کرده است. و اگر ادامه زندگی مشترک، با عدم رعایت این حق، موجب سختی، عسر و حرج برای زوجه باشد  بر طبق ماده 1130 قانون مدنی عمل می شود.
نتیجه: بعضی از فقها معتقدند عدم رعایت حقوق زوجه از جمله حق قسم، موجبات طلاق حاکم را فراهم می آورد یکی از مستندات این نظریه، لزوم حسن معاشرت و سلوک به معروف یا طلاق به احسان است. استناد به این مبانی امکان سهل ­تری را برای طلاق ایجاد می­کند و زن می­تواند با استفاده از آن، بدون این­که در اثر عدم رعایت حقوقش، دچار عسر و حرج شده باشد، تقاضای طلاق کند.
کلیدواژه‌ها

  • اردبیلى، احمد بن محمدزبدة البیان فی أحکام القرآن، اول، تهران، المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة. بی تا.
  • اصفهانى، سید ابو الحسن، وسیلة النجاة (مع حواشی الإمام الخمینی)، چاپ اول، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، 1422.
  • بحرانى، محمدسند. سند العروه الوثقى ـ کتاب النکاح. جلد 1 و 2. قم، مکتبه فدک، 1429.
  • پور حسن، شکوفه؛ فلاحی، فاطمه، «جایگاه کرامت انسان در حقوق بشر اسلامی»، مجله مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال دوم، شماره 3، بهار 92، ص 123 تا142.
  • تسخیری، محمد علی، «هم سنگی در حقوق و وظایف زن در پرتو منشور حقوق بشر اسلامی» ، اندیشه تقریب، شماره 24، 1389، 9 تا .34
  • جبل العاملی، زین الدین، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، چاپ اول، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، 1413.
  • جمعى از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع). زیرنظر سید محمود هاشمى شاهرودی. قم، مؤسسة دایره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت(ع). چاپ اول. 1426.
  • حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعه. ج 19 ـ 22. قم، مؤسسة آل‌البیت(ع). 1409
  • حلّى، حسین، بحوث فقهیه، چاپ 4، قم، مؤسسة المنار، 1415.
  • خمینى، سید روح اللّه، تحریر الوسیلة، اول، قم ، مؤسسه مطبوعات دار العلم.
  • خوانسارى، آقا جمال‌الدین محمد بن آقا حسین التعلیقات على الروضه البهیه. چاپ اول، قم، منشورات المدرسه الرضویه، بی‏تا.
  • راوندى، سعید بن عبداللّه، فقه القرآن، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، چاپ دوم، .1405
  • سبزوارى، سید عبد الأعلى، مهذّب الأحکام، چاپ چهارم، قم، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آیة الله، 1413.
  • سلگی، فرشته ، «جایگاه زن در حقوق بشر انسانی و حقوق بشر ایران»، همایش کنفرانس ملی مدیریت، اقتصاد و علوم اسلامی، 1401، 208تا.232.
  • سیستانى، سید على حسینى، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، چاپ اول، قم، دفتر آیة الله سیستانى..1414
  • شبیری زنجانى، سید موسى، کتاب نکاح. چاپ اول، قم، مؤسسة پژوهشى رأى‌پرداز. 1419.
  • شهید اول، محمد بن مکى، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، بیروت، دار التراث - الدار الإسلامیة. 1410.
  • صدوق، محمّد بن على، من لایحضره الفقیه، چاپ دوم. ج 3. قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته ‌به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. 1413.
  • صفایی، سید حسین و امامی، اسد الله، مختصر حقوق خانواده، شانزدهم، تهران، نشر میزان، 1387.
  • صیمرى، مفلح بن حسن، غایه المرام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت، دار الهادی، 1420.
  • طاهرى، حبیب‌الله، حقوق مدنى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته‌به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. 1418.
  • طریحى، فخر الدین، مجمع البحرین،چاپ سوم، تهران، کتابفروشى مرتضوى، 1416.
  • طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، سوم، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة. 1387.
  • طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن، تهذیب الأحکام. تهران، دار الکتب الإسلامیه. 1407.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام. جلد 3. قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته‌به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. 1413.
  • فاضل هندى، محمد بن حسن، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته‌به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1416.
  • فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، چاپ اول، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1387.
  • فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ دوم، قم، نشر هجرت، 1410.
  • قرشى، سید على اکبر، قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران، دار الکتب الإسلامیة، .1412.
  • کاشانى، محمد محسن ابن شاه مرتضى، الوافی، چاپ اول، اصفهان، کتابخانه امام علی(ع)، 1406.
  • کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی. چاپ چهارم. تهران: دار الکتب الإسلامیه. 1407.
  • گلپایگانى، سید محمد رضا، هدایة العباد، چاپ اول، قم، دار القرآن الکریم، 1413.
  • گلپایگانى، سید محمدرضا، مجمع المسائل. قم، دار القرآن الکریم. 1409.
  • گیلانى(میرزاى قمّى)، ابو القاسم بن محمد حسن، رسائل ، چاپ اول، قم، دفتر تبلیغات اسلامى- شعبه خراسان. 1427.
  • لنکرانى، محمد فاضل موحدى، جامع المسائل، چاپ یازدهم، قم، انتشارات امیر قلم. بی تا.
  • محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن، المختصر النافع فی فقه الإمامیة، چاپ ششم، قم، مؤسسة المطبوعات الدینیة، 1418.
  • محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ دوم، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1408.
  • محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه، چاپ 12. تهران، مرکز نشر علوم اسلامی. 1384
  • مصطفوى، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، 1402.
  • مکارم شیرازى، ناصر، کتاب النکاح. قم، مدرسة امام على بن ابى‌طالب(ع)، 1424.
  • نجف‌آبادى، حسین على منتظرى، معارف و احکام بانوان، چاپ دوم، قم، انتشارات مبارک.1427.
  • نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چاپ هفتم، ج 29، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1404.
  • نجفى، کاشف‌الغطا حسن بن جعفر بن خضر، أنوار الفقاهه ـ کتاب النکاح، نجف، مؤسسة کاشف‌الغطا..1422.
  • یزدى، سید محمد کاظم، تکملة العروة الوثقى، چاپ اول، قم، کتابفروشى داورى. 1414.