پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

مبانی حقوق بشری و چالش‌های کیفرگذاری توهین به ادیان الهی، مذاهب اسلامی و قومیت‌ها در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
داریوش خدائی کهریز 1
جمال بیگی 2
1 دانشجوی دکتری تخصصی، حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران.
2 دانشیار، گروه آموزشی حقوق جزا و جرم شناسی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2061333.1023
چکیده
زمینه و هدف: در فضای حقوق بشر، حسن همزیستی یکی از اصول مبنایی محسوب می­گردد. در راستای این اصل، توهین به مقدسات، ادیان و قومیت ­ها یکی از مسائلی است که اصل مزبور را با چالش­های اساسی مواجه می­کند. هدف پژوهش حاضر تبیین مبانی و چالش های کیفرگذاری توهین به مقدسات، مذاهب اسلامی و قومیت­ ها می­باشد.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع ‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته ­ها: قانون­گذار در راستای سیاست جنایی کرامت­ مدار اقدام به کیفرگذاری برای توهین به مقدسات، ادیان الهی، مذاهب اسلامی و قومیت­ها نموده است. مبنای اصلی برای کیفرگذاری رفتارهای مزبور اصل احترام به کرامت ذاتی بشر می­باشد. از سویی نیز کیفرگذاری برای رفتارهای مزبور در چهارچوب نظام حقوق بشر، با چالش­ هایی از جمله تزاحم با حق با آزادی بیان مواجه می­باشد.
نتیجه­: رویکرد قانون­گذار ایران در ارتباط با توهین به ادیان، مقدسات و قومیت­ ها تا پیش از سال 1399 علی­رغم وجود مبانی فقهی و حقوق بشری منسجم، بسیار مجمل و مبهم بود؛ اما در سال 1399 و در قالب تصویب ماده 499 مکرر قانون مجازات اسلامی، سیاست جنایی قانون­گذار، صریح، شفاف و در راستای نیازهای روز گردید.
کلیدواژه‌ها
توهین به قومیت‌ها
مبانی جرم‌انگاری
ادیان الهی
مذاهب اسلامی
  • آقا بخشی، علی اکبر، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، 1394.
  • اشتراوس، لئو، فلسفه سیاسی چیست؟، ترجمه فرهنگ رجایی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1373.
  • انصاری، مریم، بررسی نظام حقوقی آزادی‌های رسانه‌ای در ایران در پرتو اسناد بین‌المللی و چالش‌های فراروی آن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تبریز، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، 1388.
  • بابایی، حسن، نیلی، پرویز، سیاست کیفری کرامت‌مدار، فصلنامه دانش انتظامی کردستان، سال دوم، شماره هشتم، 1390.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، اثرات معکوس اهانت به مقدسات دیگر مذاهب، نشریه فروغ وحدت، سال ششم، شماره بیست و دوم، 1389.
  • پیمانی، ضیاالدین، جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، تهران، انتشارات میزان، 1377.
  • توکلی، فاطمه و دیگران، مبانی دینی و اصولی جرم‌انگاری توهین به مقدسات و چالش‌های فرارو، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال ششم، شماره دوم، 1394.
  • حبیب‌زاده، فرج‌پور، علی‌اصغر، فرج‌پور اصل مرندی، کرامت انسانی و ابتنای حقوق بشری و شهروندی مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر آن، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 46، شماره1، 1395.
  • حبیب‌زاده، محمدجعفر، رحیمی‌نژاد، اسمعیل، کرامت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره11، شماره4، 1386.
  • رحیمی‌نژاد، اسماعیل، کرامت انسانی در حقوق کیفری، تهران، نشر میزان، 1387.
  • ستایش پور،محمد، اعظم خلیلی، توهین به مقدسات از منظر حقوق بشر،فصلنامه بین المللی قانون یار، دوره چهارم، شماره شانزدهم، 1399.
  • عباسی، بیژن، حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین، تهران، انتشارات دادگستر، 1390.
  • عزیزی،ستار، حمایت از اقلیت ها در حقوق بین الملل، همدان، نشر نور علم، 1385.
  • غلامی، حسین، اصل حداقلی بودن حقوق جزا، تهران، انتشارات میزان، 1393.
  • فروغی، فضل‌الله، و دیگران، کرامت‌مداری، راهبرد تعادل‌بخش میان امنیت و آزادی در گفتمان سیاست جنایی، آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 15، 1397.
  • قاری‌سیدفاطمی، محمد، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر دوم، جستارهایی تحلیلی از حق‌ها و آزادی‌ها، تهران، انتشارات شهر دانش، 1388.
  • قدسی، ابراهیم، مقدسات و توهین به آن در حقوق کیفری ایران،نشریه مطالعات اسلامی فقه و اصول،سال چهل و یکم، شماره پیاپی 1/83، 1388.
  • کوشا، جعفر، احمدزاده، ابوالفضل، توهین به مقدسات دینی به مثابه جرمی علیه امنیت ملی، فصلنامه آفاق امنیت، سال هشتم، شماره بیست و هفتم، 1394.
  • مرکز مالمیری، احمد، محدودیت‌های اعمال حقوق بشر در حقوق داخلی و کنوانسیون‌های بین‌المللی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره36، 1383.
  • میر محمد صادقی، حسین، حقوق کیفری اختصاصی،جرایم علیه اشخاص،تهران، انتشارات میزان، 1389.
  • نوبهار، رحیم، اهداف مجازات‌ها در جرایم جنسی (چشم‌انداز اسلامی)، قم، پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی، 1389.
  • هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد اول، اصول و مبانی کلی نظام، تهران، انتشارات میزان، 1384.
  • هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، حاکمیت و نهادهای سیاسی، تهران، انتشارات میزان، 1390.
  • Kant, I., Ground work of the metaphysics of morals, translated by Ellington, J. Third ed., US, A, Hackle Publishing Company, 1993.
  • Thomas, Hobbes, Leviathan or the Matter, for me, Power of a common-wealth, Ecclesiastical and civil Oxford Worlds Classics, London, 1998.
  • Antony Smith, the Ethnic source of nationalism survival, vol 35, 1998.
  • Swamy Anarayana, international perspective to protect the human rights of religions minorities a critical study journal of humanities and social science, vol 19, issue 2, version iv, 2014.

 

پژوهش های فقهی حقوق بشر
دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4
پژوهش های فقهی حقوق بشر
تابستان 1404
صفحه 73-90