پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

حفاظت از اشخاص در بیماری های همه گیر با رویکردی بر فقه و حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
یعقوب علیزاده 1
بابک مرندی 2
1 دانشیار گروه الهیات، فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2059529.1019
چکیده
زمینه و هدف: نهاد دولت به عنوان نگهبان نظم عمومی و تأمین امنیت اشخاص جایگاه ویژه­ای در نظام­های حقوقی-سیاسی دارد. هدف از پژوهش حاضر تبیین تعهدات دولت­ ها در موارد شیوع بیماری­ های همه­ گیر در چهارچوب فقه، حقوق ایران و اسناد بین­ المللی می باشد.
مواد و روش­ ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می ‏باشد و روش جمع ‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: تعهد دولت­ ها به حفاظت از اشخاص در موارد شیوع بیماری­ های همه ­گیر بر مبنای اصول حاکمیت در همه نظام­ های حقوقی داخلی و نیز هنجارهای عرفی نظام حقوق بشر بین ­المللی مورد پذیرش قرار گرفته است. برخی از اصول و قواعد مبنایی فقه امامیه نیز تعهد مزبور را ایجاب می ­نماید.
نتیجه­: تعهد دولت­ ها به حفاظت از اشخاص در موارد شیوع بیماری­ های واگیردار در چهارچوب فقه امامیه و حقوق داخلی ایران واجد ضمانت اجرا می­باشد؛ در چهارچوب حقوق بین ­الملل مسئولیت خاص برای دولت در این ارتباط در نظر گرفته نشده است؛ بلکه باید به قواعد عمومی و عرفی نظام مسئولیت بین ­المللی مراجعه نمود.
کلیدواژه‌ها
تعهدات دولت
حق بر سلامت
کرونا
ابولا
ایدز
  • افتخاری، اصغر، امنیت در حال گذار: تحول معنای امنیت در قرن بیستم و یکم، مطالعات راهبردی، شماره دهم، 1379.
  • آل کجباف، حسین، مفهوم و جایگاه حق بر سلامت در اسناد بین‌المللی حقوق بشر، حقوق پزشکی، دوره هفتم، شماره بیست و چهارم، 1392.
  • بجنوردی، سیدحسن، القواعد الفقهیة، قم، عروج، 1419.
  • بی­جانی، بهاره، امینی­نیا، عاطفه، بررسی مواد قانونی و اصول حقوقی مرتبط با بیماری کرونا در حقوق بین الملل، فصلنامه مطالعات حقوق، دوره ششم، شماره پانزدهم، 1400.
  • پائولین، کر، امنیت انسانی، فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره یازدهم، شماره سوم، 1387.
  • تقوایی، عباس، لرکجروی، عاطفه، حقوق بین الملل و بیماری های با قابلیت پاندمی (بررسی موردی: کرونا ویروس)، راهبردهای سیاسی، سال چهارم، شماره سیزدهم، 1399.
  • جاوید، احسان، نیاورانی، صابر، قلمرو حق بر سلامتی در نظام بین الملل حقوق بشر، پژوهش­های حقوق عمومی، دوره پانزدهم، شماره چهل و یکم، 1393.
  • رحمانی، زهره، مسئولیت حقوقی دولت در بلایای طبیعی، پژوهش­های حقوقی، دوره سیزدهم، شماره بیست و پنجم، 1393.
  • رمضانی قوام­آبادی، محمدحسین، بیماری همه‌گیر کرونا و صلح و امنیت بین‌المللی، تحقیقات حقوقی، دوره بیست و سوم، ویژه­نامه حقوق و کرونا، شماره نود­، 1399.
  • زارع مرزوعی، هادی، کتاب جامع کرونا ویروس جدید، تهران، نارون دانش، 1401.
  • زارعی، محمدحسین، تبیین چارچوبی از حق انسانی برای توسعه پایدار و عادلانه، مدیریت دولتی، شماره چهل و چهارم، 1378.
  • شجاع، جواد، تحقیق و توسعه فناوری نانو از نگاه حق بر سلامتی، پژوهش­های حقوقی، دوره هفتم، شماره چهاردهم، 1387.
  • طوسی، محمد، تهذیب الاحکام، جلد سوم، تهران، دارالکتب اسلامیه، 1365.
  • عباسی، محمود، مطالعه تطبیقی پیوند اعضاء، تهران، حقوقی، 1396.
  • غرایاق زندی، داود، چشم‏ انداز امنیت انسانی در خاورمیانه سده بیست‏ ویکم، مطالعات راهبردی، دوره یازدهم، شماره چهل و یکم، 1387.
  • گرجی، علی­اکبر، مبنا و مفهوم حقوق بنیادین، فصلنامه حقوق اساسی، شماره دوم، 1383.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، جلد هشتاد و چهارم، قم، مؤسسه الوفا، 1384.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، قواعد فقه، جلد چهارم، تهران، مرکز نشر اسلامی، 1398.
  • محمدی ری­شهری، محمد، میزان الحکم، جلد سوم، قم، دارالحدیث، 1389.
  • میرمعزی، سیدحسین، نظام اقتصادی اسلام: انگیزه‌ها و اهداف، تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، 1378.
  • نجفی، بهزاد، سازمان جهانی تجارت و حقوق سلامت، تهران، میزان، 1400.
  • یوسفی، احمدعلی، اهداف اقتصادی حکومت اسلامی، حکومت اسلامی، شماره پنجاهم، 1387.
  • Belanger, M, Global Health Law an introduction, Cambridge: Cambridge Scientific Publishers, 2011.
  • Beyleveld, D, Roger, B. Human Dignity- Human Rights and Human Genetics. The Modern Law Review, volume 5(61), 1998.
  • David, P, From International Sanitary Conventions to Global Health Security The New International Health Regulations, Chinese Journal of International Law, volume 32(11), 2005.
  • Hong, Z, General guidelines for the prevention of infection with the Covid-19 virus (new corona virus), Shanghai, Shanghai Science and Techno logy Publishing House, 2018.
  • HSC, Human Security Report 2005, Torento, University of British Colombia Canada, 2006.
  • Keizo, T, and others, Global Health as a Human Security Challenge Background Paper for the Trilateral Commission Annual Meeting. Washington, Task force on Challenges in Global Health and Japan’s Contribution, 2008.
  • Lawrence, G, Global Health Law, Washington, Harvard university press, 2014.
  • Mahoney, Kathleen, Human Rights in the Twenty-First Century, Hague, Nijhoff, 1993.
  • Sengupta, A, The right to development in theory and practice, International Legal Journal, 14(30), 2013.
  • Toebes, B. Human Rights and Public Health Towards a Balanced Relationship, The International Journal Human Rights, volume 2(19), 2015.

 

پژوهش های فقهی حقوق بشر
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3
پژوهش های فقهی حقوق بشر
بهار 1404
صفحه 68-88