پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

رویکرد فقه و حقوق ایران به حقوق فردی بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
10.22034/jhsrj.2025.2059514.1018
چکیده
زمینه و هدف: حقوق بشر یکی از موضوعات مهم در هر نظام حقوقی می­ باشد؛ در یک تقسیم ­بندی کلی، حقوق بشر به دو دسته فردی و اجتماعی تقسیم می­گردد. هدف از پژوهش حاضر تبیین رویکرد فقه و حقوق ایران به حقوق فردی بشر است.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می ‏باشد و روش جمع ‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: در متن اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران واژه حقوق بشر به کار نرفته، ولی در عوض، از تعبیراتی چون حقوق ملت، حقوق عامه، چند بار استفاده شده است. در نتیجه، تقسیم ­بندی حقوق بشر فردی و اجتماعی نیز به صورت صریح در قانون اساسی وجود ندارد.
نتیجه­: نتایج پژوهش نشان می­دهد عدم تقسیم ­بندی مصادیق حقوق بشر به حقوق فردی و اجتماعی، نقطه قوت قانون اساسی محسوب می­گردد. در واقع، با توجه به بهم ­پیوستگی موجود میان مصادیق حقوق بشر، آثار مصادیق مختلف به صورت مستقیم و غیرمستقیم در ارتباط با یکدیگر قرار دارند. رویکرد فقه در تبیین مصادیق حقوق بشر نیز به همین گونه است. به همین دلیل است که، در مسائل راجع به ابواب مختلف، پرسش ­ها و پاسخ­ هایی در موارد ارتباط مصادیق مختلف حقوق بشر وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

  • قرآن کریم
  • بهشتی، سیدمحمد، طرح بحث حکومت در اسلام، تهران، اندیشه ناب، 1390.
  • جاوید، محمدجواد، ابراهیمی، محمود، تکالیف شهروندی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دانش حقوق عمومی، دوره دوم، شماره چهارم، 1392.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، 1398.
  • حاجی­ها، عباس، مبانی فلسفی و حقوقی شهروندی در نظام اجتماعی و حقوقی با نگاه انتقادی اسلام، مطالعات حقوق شهروندی، شماره بیست و سوم، 1400.
  • خمینی، روح الله، تحریرالوسیله، جلد دوم، تهران، موسسه حفظ و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1386.
  • خمینی، روح الله، صحیفه نور، تهران، موسسه حفظ و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1386.
  • زکریایی، محمدعلی، فرهنگ مطهر، تهران، تهران، جامعه و فرهنگ، 1390.
  • ستایش، محمدکاظم، قلمرو حقوق فردی در حکومت اسلامی، فصلنامه حضور، شماره سی­ام، 1378.
  • شاطبی، ابراهیم، الموافقات، جلد دوم، بیروت، منشورات مکتبه امیرالمومنین (ع)، 1417.
  • شاکری، حمید، مطالعه تطبیقی حقوق سیاسی شهروندان در قانون اساسی ایران و اسناد بین‌المللی، حقوق عمومی تطبیقی، دوره اول، شماره دوم، 1403.
  • شاکرین، حمیدرضا، حکومت دینی، قم، دفتر نشر معارف، 1390.
  • شعبانی، قاسم، حقوق اساسی، تهران، انتشارات اطلاعات، 1389.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1382.
  • فرمهینی فراهانی، محسن، تربیت شهروندی، تهران، آییژ، 1389.
  • قانون مجازات اسلامی، ماده 17.
  • کاتوزیان، ناصر، مقدمه علم حقوق، تهران، گنج دانش، 1394.
  • کلینی، محمد ابن یعقوب، اصول کافی، جلد دوم، قم، دارالحدیث، 1389.
  • گرجی، ابوالقاسم، مقالات حقوقی، تهران، جلد دوم، انتشارات دانشگاه تهران، 1381.
  • محمدی ری­شهری، محمد، میزان الحکم، قم، موسسه دارالحدیث، 1389.
  • مطهری، مرتضی، یادداشت­های شهید مطهری، جلد اول، تهران، صدرا، 1381.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، جلد یازدهم، تهران، دارالکتاب اسلامیه، 1383.
  • منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایت الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه، قم، انتشارات دارالفکر، 1378.
  • هاشمی، سیدمحمد، حقوق بشر و آزادی­های اساسی، تهران، میزان، 1391.
  • یاری، علیرضا، امینی، علیرضا، بسترها و موانع تحقق جامعه مدنی در جمهوری اسلامی ایران، ماهنامه جامعه­شناسی سیاسی ایران، دوره چهارم، شماره چهارم، 1400.
  • Burdeau, G, Traite de science politique, Paris, Librarie generale de droit et de la jurisprudence, 1981.

Thomas, S, Georges, Burdeau, Les libertés publiques, L.G.D.J. 4th ed, Paris, Le champ pénal, Mélanges en l’honneur du professeur Reynold Ottenhof, 1972.