پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

حق بر تحدید قدرت از نظریة حاکمیت تا نظریة جهانی شدن و آثار آن در پرتو منابع فقهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2057583.1011
چکیده
زمینه و هدف: بنا به گفته عالمان حقوق عمومی، در دموکراسی ­های نوین، تا جای ممکن از تمرکز قدرت و توالی فاسد آن جلوگیری می‌شود. در نتیجه ادعا می‌شود که در این دموکراسی­ ها قدرت یا حاکمیت به سود همگان است. هدف از پژوهش حاضر، تبیین حق بر تحدید قدرت در چهارچوب نظریه حاکمیت و نظریه جهانی شدن در پرتو منابع فقهی است.
مواد و روش­ ها: این تحقیق از نوع نظری و ‌روش آن، توصیفی- تحلیلی است و روش جمع ‏آوری اطلاعات به­ صورت کتاب­خانه‏ ای و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
یافته ­ها: نظریه جهانی شدن دارای دو رکن مهم یعنی عدالت و صلح می­باشد؛ هم نظریه جهانی شدن و هم دو رکن مهم آن در قرآن و سنت دارای تصریح می­باشد. این امر نشان می­دهد که منابع فقه به صراحت نظریة جهانی شدن و تعدیل حاکمیت را مورد پذیرش قرار داده است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
نتیجه­: پژوهشگران پیرو نظریه جهانی ­شدن در راستای حق بشر بر تعدیل قدرت، به عواملی همچون حق مشارکت همگانی، اصل مدارا یا تساهل، اصل حکومت اکثریت و احترام به اقلیت، اصل برابری و اصل توزیع خردمندانه قدرت روی آورده ­اند که همگی در منابع فقه اعم از قرآن و سنت مورد پذیرش قرار گرفته ­اند.
کلیدواژه‌ها

- قرآن کریم
- نهج البلاغه
- ابوزید، نصر حامد، نقد گفتمان دینی، ترجمة اشکوری، تهران، یادآوران،  1387.
- اکرمی، موسی، قانون اساسی زمین­شهر، چاپ اول، تهران، نگاه معاصر، 1395.
- بشیریه، حسین، دیباچه­ای بر فلسفة اخلاق، تهران، ناقد، سال اول، شمارة اول، 1382.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مقدمة علم حقوق، تهران، گنج دانش، 1362.
- جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، قم، اسراء، 1389.
- جیل، گریم ج، نیروهای مؤثر در گذار به دموکراسی، ترجمة علی­اصغر قاسمی و محمد صالحی، تهران، نگاه معاصرف 1400.
- علی بابایی، داود، تخت فولاد، تهران، نشر امیدفردا، 1387.
- ریبعی، علی، معمای دولت مدنی، چاپ اول، تهران، مؤسسة تحقیقات و توسعة علوم انسانی، 1386.
- رفیع، جلال، «مصاحبه در مورد مثنوی نان و حلوای شیخ بهایی»، ضمیمة فرهنگی روزنامة اطلاعات آنلاین،4 بهمن، 1402.
- سعدی شیرازی، ابومحمد مشرف­الدین، گلستان، چاپ دوم، بر اساس نسخة علی فروغی تهران، ارمغان طوبی، 1389.
- شایگان، داریوش، افسون­زدگی جدید، چاپ یازدهم، ترجمة فاطمه ولیانی، چاپ یازدهم، تهران، فروزان، 1399.
- طاهری، ابوالقاسم، تاریخ اندیشه­های سیاسی در غرب، چاپ دهم، تهران، قومس، 1389.
- عالم، عبدالرحمن، بنیادهای علم سیاست، تهران، نی، 1373.
- فاینشتاین، سوزان اس، عدالت شهری، چاپ دوم، ترجمة محمدحسین شریف و راضیه موسوی خورشیدی، تهران،آگاه، 1400.
- فیرحی، داود، فقه و سیاست در ایران معاصر، چاپ پنجم، تهران، نی، 1395.
- فیرحی، داود، فقه و سیاست در ایران معاصر، چاپ پنجم، نی، 1394.
- فیض، علیرضا، اجتهاد و فقه پویا در مکتب سه فقیه، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1387.
- قاضی، ابوالفضل، بایسته­های حقوق اسلاسی، چاپ سی­وپنجم، تهران، میزان، 1388.
- قرضاوی، یوسف، دیدگاه­های فقهی معاصر، چاپ اول، ترجمه احمد نعمتی، تهران، احسان، 1384.
- قهرمان­پور، رحمن، هویت و سیاست خارجی در ایران و خاورمیانه، تهران، روزنه، 1393.
- کاتوزیان، ناصر، «حقوق رسوب تاریخی اخلاق»، مجلة آئین، شمارة بیست­وچهارم، 1388.
- گرجی، ابوالقاسم، «مصاحبه در باب فقه مقاصدی»، روزنامة ایران، سال هشتم، شمارة آذر، 1381.
- مجتهد شبستری، محمد، تأملاتی در قرائت انسانی از دین، تهران، طرح نو، 1383.
- مجتهد شبستری، محمد، «معنای عدالت در قرآن»، مجلة آئین، شمارة چهاردهم و پانزده، 1388.
- محسنی، محمدآصف، مشرعه بحار الانوار، چاپ اول، دو مجلد، قم، عزیزی، 1381.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه بخش مدنی، چاپ سی­ام، تهران، مرکز نشر علوم انسانی، 1390.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه بخش جزایی، چاپ یازدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1388.
- ملکیان، مصطفی، سنت و سکولاریسم، تهران، صراط، 1381.
- موسوی، سید محمد، اندیشه­های سیاسی در اسلام و ایران، تهران، دانشگاه پیام نور، 1387.
- موسوی بجنوردی، سیدمحمد، امام خمینی و حکومت اسلامی، تهران، مؤسسة نشر آثار امام خمینی(س)، 1378.
- مولانا، جلال­الدین محمد، کلیات دیوان شمس، تهران، هلیا، 1396.
- نای، جوزف اس، آیندة قدرت، چاپ ششم، تهران، نی، 1402.
- وی، سیمون، نامه به یک کشیش، ترجمة فروزان راسخی، تهران، نگاه معاصر، 1380.