پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

مبانی فقهی حق بر زندگی خانوادگی با رویکردی به حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jhsrj.2025.2057171.1010
چکیده
زمینه و هدف: حق بر زندگی خانوادگی به ­عنوان هسته اولیه و اصلی حقوق اجتماعی محسوب می­گردد. هدف از پژوهش حاضر تبیین مبانی فقهی حق مزبور در فقه امامیه و رویکرد اسناد حقوق بشری به آن است.
مواد و روش ­ها: این پژوهش از نوع نظری و ‌روش آن توصیفی- تحلیلی می‏ باشد و روش جمع ‏آوری اطلاعات، کتاب­خانه‏ ای است که با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: یافته­ های پژوهش حاضر نشان می­دهد که حق بر زندگی خانوادگی دارای اوصاف خاصی می ­باشد که از میان آن­ها، ویژگی عاطفی بودن و ضرورت اجرای آن به صورت اختیاری و با اراده آزاد از اهمیت به ­سزایی برخوردار است. همین وصف باعث شده است که حق بر زندگی خانوادگی دارای قالبی دوگانه باشد.
نتیجه­: حق بر زندگی خانوادگی و حریم خصوصی، علی­رغم آنکه در اسناد بین­ المللی، منابع فقهی و حقوق داخلی مورد شناسایی قرار گرفته است، اما در مرحلة اجرا فاقد ابزارها و ضمانت ­اجراهای سنتی می­باشد؛ به همین دلیل است که حق مزبور در مرحله تشریع و شناسایی دارای قالبی حقوقی می­ باشد اما در مرحله اجرا دارای قالبی اخلاقی است.
کلیدواژه‌ها

- احمدپناهی، علی، «ازدواج در اسلام با نگاهی به کارکردهای تربیتی و روان‌شناختی»، مجلة معرفت، شمارة ۱۰۴، 1385.
- اسلامی‌پناه،‌ هادی، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، مطالعات راهبردی زنان، شمارة بیست­وهفتم، 1384.
- بیرانوند، فرید، «رویة محاکم ملی در مواجهه با حقوق نرم بشردوستانه با تأکید بر حق بر سلامت»، حقوق نظام سلامت ایران، شمارة اول، دورة اول، 1403.
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحة، جلد اول، تهران، دنیای دانش، 1378.
- توتونچیان مهری، سرشار مینا، «حق بر زندگی خانوادگی کودکان در پرتو نظام حقوق بشر»، فصلنامة حقوق کودک، شمارة هفتم، دورة دوم،  ۱۳۹۹.
- خمینی، روح­الله، موسوعة الامام الخمینی (تحریرالوسیله)، ج۲، تهران، مؤسسة نشر آثار امام خمینی، 1421.
- شهید ثانی، محمد، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، بیروت، دارلفکر، 1402.
- طباطبائی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۵، بیروت، مؤسسة النشر الإسلامی، 1417.
- عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه، ج ۲۰، قم، نشر آل البیت (ع)، 1412.
- عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، جلد۳، قم، اسماعیلیان، 1415.
- عیوضی، محمدرحیم، «فرهنگ اسلامی: مفاهیم، ویژگی‌ها و اصول»، نشریه زمانه، شمارة پنجاه­وهشتم، 1386.
- فاضل قانع، حمید، «سبک زندگی اسلامی: ضرورت‌ها و راهبردها»، نشریة محفل، شمارة هشتم، 1391.
- فیضی، کبری، ازدواج از دیدگاه قرآن و سنت، همایش ضرورت گسترش مفاهیم قرآن کریم، 1384.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1402.
- مقدسی، یوسف، جعفرزاده، میلاد، اهمیت و ضرورت نکاح در بین آیات قران کریم و روایات معصومین (ع)، سومین کنفرانس ملی و دومین کنفرانس بین­المللی حقوق و علوم سیاسی، 1399.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1415.
- Draghici, Carmen, Procreative Rights in International Law: Insights from the European Court of Human Rights, Cambridge, Cambridge University Press, 2024.
- Tiburcio, Carmen, The Human Rights of Aliens under International and Comparative Law, Hague, Kluwer, 2021.
- Fawcett J. J., Máire Ní Shúilleabháin, Máire Treasa Ní Shúilleabháin, Sangeeta Shah, Human Rights and Private International Law, Oxford, Oxford University Press, 2017.
-  Adolphe, Jane F., Robert L. Fastiggi, Michael A. Vacca, Equality and Non-discrimination: Catholic Roots, Current Challenges, Oregon, Pickwick, 2019.
- Arnadóttir, Oddný Mjöll, Equality and Non-Discrimination under the European Convention on Human Rights, Hague, Kluwer, 2021.
- Sakurai, Tetsu, Zamboni, Mauro, Can Human Rights and National Sovereignty Coexist? London, Taylor & Francis, 2023.
- Schabas, William A., Schabas, William, The Customary International Law of Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2021.
- Pustorino, Pietro, Introduction to International Human Rights Law, London, Springer, 2023.
- Hiitola, Johanna, Kati Turtiainen, Sabine Gruber, Marja Tiilikainen, Family Life in Transition: Borders, Transnational Mobility, and Welfare Society in Nordic Countries, London, Taylor & Francis, 2023.
- Park, Ian, Park, David, The Right to Life in Armed Conflict, Oxford, Oxford University Press, 2018.
- Sportel, Iris, Divorce in Transnational Families: Marriage, Migration and Family Law, London, Springer, 2016.
- Vaghri, Ziba, Jean Zermatten, Gerison Lansdown, Roberta Ruggiero, Monitoring State Compliance with the UN Convention on the Rights of the Child: An Analysis of Attributes, London, Springer, 2022.