پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

مبانی فقهی حق بر اشتغال با تأکید بر حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jhsrj.2025.2056873.1009
چکیده
زمینه و هدف: حق بر اشتغال یکی از حقوق اساسی بشری می­باشد که در ادبیات نویسندگان حقوقی تحت عنوان حق بر کار کردن نیز مورد شناسایی قرار گرفته است. هدف از پژوهش حاضر تبیین مبانی فقهی حق بر اشتغال با توجه به تحولات و جایگاه آن در فضای حقوق بشر بین­ المللی است.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به­ صورت توصیفی- تحلیلی می‏ باشد و روش جمع ‏آوری اطلاعات به­ صورت کتاب­خانه ‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: یافته ­های پژوهش نشان می­دهد که علی­رغم اهمیت بسیار زیاد حق بر اشتغال که مبنای اصلی رفاه محسوب می­شود، حق بر اشتغال در سلسله مراتب هنجاری حقوق بین ­الملل، یک حق غیر بنیادین محسوب می­گردد.
نتیجه­: مبانی فقهی حق بر اشتغال در فقه امامیه اعم از قاعدة تسلیط، قاعده لاضرر و اصل مداخله حکومت اسلامی در روابط کارگر وکارفرما است. این مبانی با مصادیق حق بر اشتغال در فضای حقوق بشر منطبق می­ باشند و تعارضی مشاهده نمی­گردد.
کلیدواژه‌ها

- ابن عبد ربه، ابو عمر احمد بن محمد، العقد الفرید، ج۲، قم، دارالکتب العلمیه، 1402.
- ایروانی، محمدباقر، دروس تمهیدیة فی القواعد الفقهیة، قم، دار الفقه للطباعة والنشر، چاپ پنجم، ۱۴۳۲ق.
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحة، جلد اول، تهران، دنیای دانش، 1378.
- تهرانی، سیدمحمدحسین، ولایت فقیه در حکومت اسلام، مشهد، علامه طباطبایی، 1421.
- جمعی از محققان، فرهنگ‌نامه علم اصول، قم، پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- جمعی از مؤلفان، روان شناسی اجتماعی، تهران، انتشارات سمت، 1382.
- جمعی از نویسندگان، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع)، قم، مؤسسه دائرة المعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، الفوائد الطوسیة، قم، مکتبة المحلاتی، ۱۴۲۳ق.
- حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۲، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۴۰۳.
- دشتی، محمد، نهج­البلاغه، نهج البلاغه، قم، نشر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین، 1394.
- ساعتچی، محمود، روان شناسی در کار، تهران، مرکز آموزش مدیریت دولتی، ۱۳۶۹.
- سجستانی، ابوداود سلیمان بن اشعث ازدی، سنن ابوداود، بیروت، دارالرساله العالمیه، 1402.
- سیستانی، سیدعلی، قاعدة لاضرر و لاضرار، قم، مکتب آیت الله العظمی سیستانی، ۱۴۱۴ق.
- سیوطی، جلال الدین، تنویر الحوالک فی شرح موطأ مالک، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- شریعت اصفهانی، فتح الله بن محمدجواد، قاعدة لاضرر، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، بی‌تا.
- شهید اول، محمد بن مکی، القواعد و الفوائد، قم، مکتبة المفید، چاپ اول، بی‌تا.
- شهید ثانی، محمد، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، بیروت، دارلفکر، 1402.
- طاهری، آزاده سادات، «داستان یک حق؛ بررسی ریشه­های تاریخی تضمین اشتغال به مثابة یک حق بشری»، دوفصلنامه بین­المللی حقوق بشر، دوره دوازدهم، شماره یکم، 1396.
- کریمی، محمود، مرتضوی، سیدسلمان، سیفی، محمدمهدی، مبانی فقهی مداخله دولت در قرارداد کار در نظام اقتصادی اسلام، دوفصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، سال یازدهم، شماره دوم، 1398.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ دوازدهم، ۱۴۰۶ق.
- مظلوم، علیرضا، نصیری جهان آباد، عنایت­الله، حاجتی، فتح­الله، «تبیین قاعده لاضرر در مباحث فقهی»، پژوهش ملل، شماره ۲۳، پاییز ۱۳۹۶ش.
- موسوی خمینی، سیدروح­الله، کتاب البیع، تهران، موسسه نشر آثار امام خمینی، 1421.
- نراقی، مولی احمد بن محمدمهدی، عواد الایام فی بیان قواعد الاحکام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1417.
- Andenas, Mads, Jeremy Perelman, Christian Scharling, The Fight Against Poverty and the Right to Development, London, Springer International Publishing, 2020.
- Bellace, Janice R., Haar, Beryl ter, Research Handbook on Labour, Business and Human Rights Law, Hague, Edward Elgar Publishing, 2019.
- Bhuta, Nehal, Human Rights in Transition, Oxford, Oxford University Press, 2024.
- Bloed, Arie, Dijk, Pieter van, Essays on Human Rights in the Helsinki Process, Hague: Kluwer, 2021.
- Brown, Gordon, The Universal Declaration of Human Rights in the 21st Century: A Living Document in a Changing World, London, Open Books Publishers, 2016.
- Bültmann, Ute, Siegrist, Johannes, Handbook of Disability, Work and Health, London, Springer International Publishing, 2020.
- Collins, Philippa, Putting Human Rights to Work: Labour Law, The ECHR, and The Employment Relation, Oxford, Oxford University Press, 2022.
- Formosa, Marvin, Shankardass, Mala Kapur, The United Nations Madrid International Plan of Action on Ageing: Global Perspectives, Hague, Taylor & Francis, 2023.
- Garcia, Mario I. Juarez, Moral Institutions: An Introduction to Philosophy, Politics, and Economics, Hague, Taylor & Francis, 2025.
- Hathaway, James C. The Rights of Refugees under International Law, Cambridge, Cambridge University Press, 2021.
- Kluge, Eike-Henner W., The Right to Health Care: Ethical Considerations, London, Springer International Publishing, 2022.
- Lemery, Jay, Kim Knowlton, Cecilia Sorensen, Global Climate Change and Human Health: From Science to Practice, Hague, Wiley, 2021.
- Lewis, Bridget, Purser, Kelly, Mackie, Kirsty, The Human Rights of Older Persons: A Human Rights-Based Approach to Elder Law, London, Springer International Publishing, 2020.
- Lowery, Zoe, Freedman, Jeri, Women's Rights at Work, London, The Rosen Phing Group, Inc, 2017.
- Mégret, Frédéric, Alston, Philip, The United Nations and Human Rights: A Critical Appraisal, Oxford, Oxford University Press, 2020.
- Monteiro, Reis, Revolution of the Right to Education, London, Brill, 2021.
- O'Flaherty, Michael. Human Rights and the UN: Practice Before the Treaty Bodies: Second Edition. Hague: Kluwer, 2021.
- Schabas, William A. The Universal Declaration of Human Rights: The Travaux Préparatoires, Cambridge, Cambridge University Press, 2013.
- Vandenhole, Wouter, TŸrkelli, Gamze Erdem, Lembrechts, Sara, Children’s Rights: A Commentary on the Convention on the Rights of the Child and its Protocols: Second Edition, London, Edward Elgar, 2024.
- Zhang, Wei, The Right to Development: Sustainable Development and the Practice of Good Governance, London, Brill, 2019.