پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

جایگاه مصلحت و آزادی‌های فردی و اجتماعی در جرم‌انگاری از منظر فقه و حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، واحد نوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، نوشهر، ایران
2 استادیار حقوق خصوصی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2053835.1007
چکیده
زمینه  و هدف:  جرم‌انگاری یکی از موضوعات مهم در حقوق کیفری است که عرصة تقابل مصلحت جمعی و عمومی و از یک سو و حقوق و آزادی‌های فردی و اجتماعی از سوی دیگر است. با توجه به تأثیرگذاری و پیامدهای جرم‌انگاری نسبت به حقوق و آزادی‌های فردی و در عین حال، مصلحت عمومی، تبیین و تحلیل رویکرد فقه و نظام حقوق بشر بین‌الملل ضروری است
مواد و روشها: این پژوهش بصورت توصیفی- تحلیلی و از منابع کتابخانه ای تدوین شده است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافته‌ها: در فقه در عین توجه به حقوق و آزادی‌های فردی و اجتماعی، به مصلحت عمومی توجه بیشتری شده و حقوق و آزادی‌های فردی و اجتماعی در راستای تحقق مصلحت عمومی تبیین و تحلیل می‌شود. در واقع، مصلحت شامل دین، جان، عقل، ناموس و نسل و اموال مردم که در سایة مصلحت بزرگ­تری به نام حکومت قابل تحقق است
نتیجه: بر حقوق آزادی‌های فردی در جرم‌انگاری ترجیح و اولویت دارد. در نظام حقوق بشر بین‌الملل اما تأکید بر حداقل مداخله‌گرایی کیفری و رعایت حقوق و آزادی‌های فردی و اجتماعی است. البته محدودیت‌هایی چون امنیت و سلامت عمومی برای حقوق و آزادی‌های فردی در جرم­انگاری وجود دارد؛ اما این محدودیت‌ها حداقلی است.
کلیدواژه‌ها

  • احمدوند، علی­محمد؛ حاتمی، حمیدرضا؛ ذوالفقاری، حسین(1389)، «راهبردهای ارتقای امنیت عمومی در جمهوری اسلامی ایران»، نشریه مطالعات دفاعی استراتژیک 15(45):208-161.
  • ادیانی، سیدعلیرضا(1390)، «کاربست مصلحت در نظام جمهوری اسلامی»، مجلة حصون، 5(31): 88-71.
  • افتخاری، اصغر(۱۳۷۷)،«مصلحت شرعی و حاکمیت سیاسی»، فصلنامة حکومت اسلامی، 5(9):124- 94.
  • حبیب­زاده، محمدجعفر؛ زینالی، امیرحمزه(1384)، «درآمدی بر برخی محدودیت­های عملی جرم­انگاری»، مجلة نامة مفید،11(49): 3-26.
  • حسینی، علی(1378)، ضوابط احکام حکومتی(مجموعه مقالات امام خمینی و حکومت اسلامی- احکام حکومتی و مصلحت)، چاپ اول، تهران، نشر مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • داوودی، هما(1385)، «گسترة آزادی در تقابل با حقوق کیفری»؛ فصلنامة ندای صادق،20(43): 118-111.
  • راسخ، محمد(1387)، حق و مصلحت (مقالاتی در فلسفه حقوق- فلسفة حق و فلسفه ارزش)، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، انتشارات طرح نو.
  • سبحانی، جعفر (1393)، فروغ ابدیت، چاپ سوم، قم، دارالتبلیغ اسلامی.
  • عمرانی، سلمان(1392)، «تحلیل مبانی جرم‌انگاری در پرتو اندیشه‌های سیاسی»، رسالة دکتری، تهران، دانشگاه تربیت مدرس.
  • عوده، عبدالقادر(1373)، حقوق جنائی اسلام، ترجمة اکبر غفـوری، جلداول، چاپ اول، مـشهد، نشر بنیـاد پژوهش‌های آسـتان قدس رضوی.
  • عوقی، وحید(1390)، «جمع‌گرایی­ـ فردگرایی از دیدگاه فرهنگ جامعه مهدوی»، نشریة اسلام و پژوهش‌های مدیریتی ،1(2): 98-75.
  • فلاحی، احمد(1393)، اصل ضرورت در جرم‌انگاری، چاپ سوم، تهران، نشر دادگستر.
  • فلاحی، احمد(1394)، «اﺻﻞ ﺿﺮورت در جرم­اﻧﮕﺎری و محدودیتﻫﺎی وارد ﺑـﺮ دﺧالت ﻛﻴﻔـﺮی در ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر»، پژوهشنامة حقوق کیفری،1(1): 234-213.
  • فیرحی، داود (1375)، «مبانی اندیشه‌های سیاسی اهل‌سنت»، فصلنامة حکومت اسلامی، 1(2):150-121.
  • فیض، علیرضـا(1368)، مقارنه و تطبیق در حقوق جزای اســلام، جلد اول، چاپ اول، تـهـران، انتشارات وزارت فرهنـگ و ارشـاد اسلامی.
  • کاسه سه، آنتونیو(1393)، نقش زور در روابط بین­الملل، ترجمة مرتضی کلانتریان، چاپ سوم، تهران، انتشارات آگاه.
  • کریمی بدرآبادی، زهرا (1396)، «بررسی محدودیت‌های آزادی اجتماعات در سیستم حقوقی ایران در پرتو نظام بین‌الملل حقوق بشر»، میبد، چهارمین همایش ملی حقوق ارزیابی کارآمدی قانون در نظام جمهوری اسلامی ایران،20 آبان ماه.
  • محمودی جانکی، فیروز(1382)، «مبانی- اصول و شیوه‌های جرم­انگاری»، رسالة دکتری، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  • محمودی جانکی، فیروز(1387)، «جرم‌زدایی به منزلة یک تغییر»، نشریة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی(دانشگاه تهران)، 5(38): 350-136.
  • مطهری، مرتضی (1378)، مجموعه آثار، جلد پانزدهم، چاپ سوم، تهران، انتشارات صدرا.
  • معمار، رحمت الله(1387)، «بررسی تطبیقی نظریه‌های لیبرال دموکراسی و مردم‌سالاری دینی از منظر امام خمینی (ره)» نشریة پژوهشنامة متین، 15(38): 122-38.
  • معینی علمداری، جهانگیر(1378)، «رابطة مصلحت عمومی و آزادی فردی»، مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، 12(44): 174-149.
  • موحد، محمدعلی(1391)، ترجمة چهار مقاله درباره آزادی، چاپ نهم، تهران، انتشارات خوارزمی
  • موسوی خمینی، روح­اله(1369)، صحیفة نور، جلد اول- هفدهم و بیستم، چاپ سوم، تهران، انتشارات سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
  • موسوی خمینی، روح­اله(1392)، تحریرالوسیله، جلد اول، چاپ دوازدهم، قم، نشر جامعه مدرسین حوزة علمیة قم، دفتر انتشارات اسلامی.
  • مهرپور، حسین(1371)، دیدگاه‌های جدید در مسائل حقوقی، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: انتشارات اطلاعات.
  • میبدی، فاکر (1378)، مصلحت نظام در اندیشة امام خمینی (مجموعة مقالات امام خمینی و حکومت اسلامی- احکام حکومتی و مصلحت)، چاپ اول، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • میراحمدی، منصور(1379)، «تحلیل مفهوم آزادی سیاسی»، فصلنامة علوم­ سیاسی(دانشگاه باقرالعلوم) ،2(12): 73-41.
  • هاشمی، سید محمد (1371)، «تحلیل حقوقی جرائم سیاسی و مطبوعاتی»، مجلة تحقیقات حقوقی، 2(10): 146-105.

لاتین

  • Douglas, Husak (2011), Reservation about Overcriminalization, vol 14,3 th ed,USA, University Of California Press.
  • Tibor(2021),Individual Rights Reconsidered:Are the Truths of the U.S Declaration of Independence Lasting?, 6 th ed, USA,Hoover Institution Press.
  • Neufeld,H(2017),The International Protection Of Private Creditors From The Treaties Of Westphalia To The Congress Of Vienna,2th ed,Londan, Published online by Cambridge University Press.
  • Rothbard,Murry N(2018),For a New Liberty:The Libertarian Minifesto,3th ed, Canada,Published by Collier Books.
  • Rothbard,Murry N,Hermann Hoppe,Hans(2023),The Ethics of Liberty,1th ed,NewYork, NYU Press.