پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

رابطه مجازات اسلامی با اصل کرامت ذاتی انسان در پرتو حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه فقه و حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2054012.1006
چکیده
زمینه و هدف: کرامت انسانی به‌عنوان یکی از اصول اساسی حقوق بشر، مبنای بسیاری از حقوق و امتیازات انسان قرار دارد. این حق غیر قابل سلب و از ارکان بنیادی حقوق بشر به‌شمار می‌رود. برخی روشنفکران سکولار بر این عقیده‌اند که احکام اسلامی مانند قصاص و حدود الهی ماهیتی خشونت‌آمیز دارند و با کرامت انسانی در تضاد هستند. این پژوهش به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا مجازات‌های اسلامی با اصول حقوق بشر و کرامت ذاتی انسان مغایرت دارند یا خیر.
مواد و روش‌ها: تحقیق حاضر به‌روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است و داده‌های آن از منابع معتبر کتاب­خانه‌ای گردآوری شده است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل پژوهش، اصول اخلاقی از جمله رعایت اصالت متون، صداقت علمی و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: کرامت ذاتی انسان و حقوق بشر از اصول پذیرفته‌شده در اسلام هستند؛ اما باید توجه داشت که این حقوق به‌طور خاص شامل مجرمان و قاتلان نمی‌شود. درحالی‌که مجرمان نیز به‌عنوان انسان دارای حقوقی هستند، نباید کرامت و حقوق مقتول و آسیب‌دیدگان از جنایت نادیده گرفته شود. آنان نیز حقوق انسانی دارند که به‌واسطه‌ی جنایت از آن‌ها سلب شده است.
نتیجه‌: از دیدگاه عقلانی، اجرای حدود الهی و قصاص در راستای پاسداشت کرامت مقتول و اولیای دم است. عدالت و حقوق بشر ایجاب می‌کند که قاتلی که عمدًا کرامت و حق حیات دیگری را نقض کرده، کرامت خود را از دست دهد. این موضوع مورد تأکید اسلام نیز قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

- ابن براج، قاضی عبد العزیز، المهذب البارع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1406ق.
- ابن اثیر، جزری، النهایه فی غریب الحدیث والاثر، تهران، مؤسسة مطبوعاتی اسماعیلیان، بی­تا.
- ابن حجاج قشیری، مسلم، صحیح مسلم، چاپ دوم، قم، المکتب الاسلامیه،1414ق.
- حر عاملی، محمد، وسایل الشیعه ،چاب دوم، قم،  انتشارات اسلامی، 1403ق.
- حلی، ابن ادریس، محمد بن منصور، السرائر، چاپ دوم، قم، انتشارات‌ اسلامی،1410ق.
- جبعی عاملی، زین­الدین (شهید ثانى) الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، چاپ اول، بیروت، دار العالم الاسلامی، بی­تا.
 - راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ۱۴۱۲ق، مفردات الفاظ القرآن، چاپ اول، قم، دار العلم، 1412ق.
- طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فى فقه الامامیه،چاپ سوم، تهران،  مکتب مرتضویه، 1378ق.
- طوسی، محمد بن حسن، الخلاف فى الاحکام، چاپ اول، قم، انتشارات اسلامی، 1407ق.
- طوسی، محمد بن حسن، النهایه فى مجرد الفقه والفتوى، چاپ اول، بیروت، دار الکتاب العربی،1400ق
- علامه حلی، حسن بن یوسف المطهر، ارشاد، چاپ اول، قم، انتشارات اسلامی، 1410ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف المطهر، قواعد الاحکام، چاپ دوم،قم،  انتشارات اسلامی،1413ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف المطهر، مختلف الشیعة، اول، قم، چاپ انتشارات اسلامی، 1413ق.
- کلینی، محمد، اصول کافی، تهران، المکتب مرتضویه، بی­تا.
- مکی عاملی، محمد( شهید اول)، القواعد و الفوائد، چاپ اول، قم، مفید، 1414ق.
- مکی عاملی، محمد ( شهید اول)، غایه المراد فى شرح نکت الارشاد، چاپ اول، قم،انتشارات اسلامی،1414ق.
- محقق حلی، جعفربن حسن ،1408ق، شرایع الاسلام، چاپ دوم، تهران، مؤسسة اسماعیلیان ، 1408ق.
- منتظری، حسینعلی، 1385، اسلام دین فطرت، چاپ اول، تهران، نشر سایه، 1385.
- منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایت الفقیه، چاپ دوم، قم، نشر تفکر، 1409ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، چاپ دوم، بیروت، مؤسسة الوفا، 1404ق .
- نوری، حسین، ۱۴۰۸ق، مستدرک الوسایل، چاپ دوم، قم مؤسسة ال البیت، 1408ق.
- نجفی، حسن، جواهر الکلام، چاپ پنجم، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی­تا.