پژوهش های فقهی حقوق بشر

پژوهش های فقهی حقوق بشر

مناسبات حقوق ملی و حقوق محیط زیست بین‌المللی با تأکید بر حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jhsrj.2025.2049908.1001
چکیده
زمینه و هدف: حقوق بین‌الملل محیط زیست به عنوان یکی از شاخه­های حقوق بین‌الملل محسوب می‌شود که برای توسعه و تدوین آن، از الگوی توسعه و تدوین سایر شاخه ­های حقوق بین‌الملل که همان حرکت از حقوق توصیه­ای به سمت حقوق موضوعه و سخت، استفاده شد. اما نهاد حاکمیت با گذشت زمان به عنوان یک مانع اساسی و نفوذناپذیر بر سر راه توسعه و تدوین حقوق بین‌الملل محیط زیست عمل کرد.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری و ‌روش آن توصیفی- تحلیلی می‏باشد. روش جمع ‏آوری اطلاعات کتاب­خانه ‏ای و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات انجام شده است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: سازوکارهای مختلف حقوق بین‌الملل برای تعدیل مفهوم حاکمیت، به واسطه استفاده اقتصادی کلان دولت‌ها از محیط زیست، کاملاً ناکارآمد عمل کردند و به ناچار تلاش‌هایی برای تعدیل حاکمیت از درون آغاز شد. یافته­ های پژوهش نشان می­دهد که حقوق ملی و به­طور خاص مبانی رویکرد آن به محیط زیست به­ عنوان ابزار اصلی در جهت تعدیل حاکمیت ملی دولت­ ها عمل نمود.
نتیجه­: رویکردهای ارزشی و مذهبی به حق بر محیط زیست سالم در نظام حقوق ملی و مسئولیت حفظ آن در اسناد و رویه بین ­المللی متبلور شده و در نتیجه همین رویکرد، حاکمیت ملی دولت­ ها با واسطه سازوکارهای حقوق ملی بسیار تعدیل شده است. این رویکردها حتی بر رویة مراجع بین­ المللی نیز مؤثر بوده است.
کلیدواژه‌ها

- بری، جان، محیط زیست و نظریة اجتماعی، ترجمة حسن پویان و نیره توکلی، تهران، سازمان حفاظت محیط زیست، 1380.
- بنسون، جان، اخلاق محیط زیست، مجموعه مقالات و بررسی‌ها، ترجمة عبدالحسین وهاب­زاده، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی، 1382.
- خزایی، احمدرضا؛ یاقوتی، ابراهیم؛ بیرانوند، فرید، «تعامل حقوق بین­الملل محیط زیست و حاکمیت ملی دولت­ها در پرتو نگاه اخلاقی به منابع حقوق بین­الملل»، فصلنامة علوم و تکنولوژی محیط زیست، شمارة 5، 1398.
- مشهدی، علی؛ فهیمی، عزیز الله، «ارزش ذاتی و ارزش ابزاری در فلسفة محیط زیست»، فصلنامة علمی-پژوهشی دانشگاه قم، سال یازدهم، شمارة اول. 1388.
- مطوف، شریف، «برنامه­ریزی، توسعه و مشارکت مردم»، مجلة پگاه حوزة، شمارة 107، 1382.
- هانتینگتون، ساموئل، گروه ترجمة انجمن توسعة مدیریت ایران، اهمیت فرهنگ، تهران، مؤسسة‌ انتشارات‌ امیر‌کبیر ،۱۳۸۳.
- یوسف، مولایی، «نسل سوم حقوق بشر و حق به محیط زیست سالم»، فصلنامه حقوق، دورة سی­وهفتم، شمارة 4، 1386.
- Wejnert, Barbara, Linking Environment, Democracy and Gender (Research in Political Sociology), Emerald Group Publishing Limited; 1 edition (December 17, 2012)
- Brendan Simms, Humanitarian Intervention: A History Paperback, Cambridge University Press (August 22, 2013).
- Hoffmann, Julia, and others, Responsibility to Protect: From Principle to Practice, Amsterdam University Press (June 15, 2012)
- Jane A. Grant, Community, Democracy, and the Environment: Learning to Share the Future, Rowman & Littlefield Publishers (October 7, 2003).
- Leib, Linda Hajjar, Human Rights and the Environment: Philosophical, Theoretical, Martinus Nijhoff, 2011.
- McDonald, Hugh P. John Dewey and Environmental Philosophy, London, SUNY Press, 2012.
- Morera, Esteve, Gramsci, Materialism, and Philosophy, Hague, Routledge, 2016.
- O'Riordan, Timothy, Environmental Science for Environmental Management, Hague, Routledge, 2014.
- Parhizgar, Kamal Dean, Multicultural Behavior and Global Business Environments, London, Routledge, 2013.
- Robert A. Peterson, Election and Free Will: God's Gracious Choice and Our Responsibility, P & R Publishing (September 1, 2007)Top of Form
- Sabau, Gabriela-Lucia, Critical Realism and the Objective Value of Sustainability, Taylor & Francis, 2024.
- Schaller, Mark, others, The Psychological Foundations of Culture, Psychology Press; 1 edition (August 3, 2003)
- Weir, Lucy, Philosophy as Practice in the Ecological Emergency, London, Springer, 2024.